Ambtsverslag / Rapportage van de Dienst der Marktwezen. 16 mei 1941 (afgeleid uit de stempel M.1941 16/5). [Linksboven, handgeschreven:]
Inschrijvingen

[Rechtsboven, stempel in blauw/paars:]
Nº 30/25/1 M.1941 16/5

Aan den Heer Inspecteur
v/h. Marktwezen alhier.

Rapport

Mijnheer.

Steeds is de Houtkoopersdwarsstraat (Vischsteeg) mij als controleur bij Uw dienst een doorn in het oog geweest.
In bovengenoemde steeg zijn de volgende standplaatsen verleend: Meijer Prins Verg: 5/193 L.M. 1939, Benjamin Waterman Verg: 5/193 L.M. 1939, en aan Sander Waas Verg: 5/193 L.M. 1939.
De twee eerst genoemden mogen daar versche visch ten verkoop hebben en de derde groenten enz..
Bovengenoemde steeg vormt een verbinding tusschen het Waterlooplein en de Jodenbreestraat.
Doordat eenige jaren geleden deze steeg verbreed is, door afbraak van een aantal krotten, is daar veel verbeterd, maar in den volksmond blijft het de Vischsteeg, d.w.z. het blijft een ~~rommel~~ zooi.
In een normalen tijd begint het 's morgens met den aanvoer van versche visch uit IJmuiden enz., dan groepeeren zich al verschillende vischventers uit deze buurt en ook wel uit andere buurten om de twee vischstandplaatsen heen, om hun portie te ontvangen. Natuurlijk ontdoen zij zich dan meteen van hun vischroozooje van den vorigen dag en hun eventueele afval.

[Rechtsonder:]
z. Dit document is een ambtelijk rapport geschreven door een controleur van de Dienst der Marktwezen in Amsterdam. De toon is klagerig en kritisch. De kern van de rapportage is de vermeende overlast en het gebrek aan hygiëne in de Houtkoopersdwarsstraat, in de volksmond de 'Vischsteeg' genoemd.

De controleur wijst op drie specifieke vergunninghouders (Prins, Waterman en Waas) en beschrijft hoe de straat, ondanks eerdere sanering ("afbraak van een aantal krotten"), een verzamelplaats blijft voor vischventers die hun afval ("vischroozooje") daar achterlaten. Het taalgebruik is direct; de controleur noemt de situatie onomwonden een "zooi". Opvallend is de verbetering in de tekst waarbij het woord "rommel" is doorgehaald en vervangen door het krachtigere "zooi". Het document is gedateerd op 16 mei 1941, exact één jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. De locatie waarover gerapporteerd wordt — de Houtkoopersdwarsstraat, liggend tussen het Waterlooplein en de Jodenbreestraat — vormde het hart van de Amsterdamse Jodenbuurt.

De namen van de genoemde kooplieden (Meijer Prins, Benjamin Waterman en Sander Waas) duiden erop dat dit Joodse marktkooplieden zijn. In de context van 1941 kreeg de controle op Joodse economische activiteiten en de publieke ruimte in de Joodse wijken een grimmige lading. Hoewel dit rapport zich strikt lijkt te houden aan markttechnische en hygiënische bezwaren, maakt het deel uit van de toenemende administratieve druk en regelzucht waar de Joodse bevolking in die periode aan onderworpen werd door Nederlandse instanties die onder Duits toezicht stonden. Kort na dit rapport zouden de beperkingen voor Joodse marktkooplieden drastisch worden aangescherpt, resulterend in hun uiteindelijke uitsluiting van de openbare markten. Marktwezen