Getypt rapport / ambtelijk stuk. Na 1938 (gezien de referentie naar statistieken uit 1938). -15-

extra-verlenging van den vaarweg. De stedebouwkundige adviseurs zijn van oordeel, dat, mede in verband met de te maken overbruggingen, twee knikpunten voldoende zijn. Dit is dan ook aangehouden. De hoofdstad zal dan juist bezuiden den Noordelyken knik kunnen liggen. De knikken zijn gelegd in de punten: x= + 1.500 m, y= + 38.400 m en x= - 9.000 m, y= + 31.000 m.

par.6. De voorzieningen in de belangen van afwatering en scheepvaart der omliggende landen bij het maken van den Zuidwestelyken polder.

By de hiervoor aangegeven begrenzing (zie bylage 4) kunnen langs de Noordhollandsche kust de volgende belangen van afwatering en scheepvaart, door het maken van den Zuidwestelyken polder worden geschaad:
1e. de loozing van de gemalen van de in Westfriesland gelegen polders: het Grootslag, de Drieban, den Polder Schellinkhout, den Oosterpolder en de Westerkogge, benevens de loozing van enkele buitenpolders;
2e. de natuurlyke afwatering van Schermerboezem te Edam, Schardam en Lutje-Schardam;
3e. de watervoorziening in droge tyden van Schermerboezem en van de onder 1e genoemde polders;
4e. de scheepvaartverbindingen van Edam, Hoorn en Broekerhaven;
5e. de doorgaande scheepvaart tusschen de Oranjesluizen eenerzijds en Enkhuizen, Stavoren, Kornwerderzand c.a. anderzijds.

Deze wordt weliswaar door den polder niet onmoglyk gemaakt, doch de vaarroute wordt in niet onbelangryke mate verlengd by gebruikmaking van het toekomstige middenkanaal; dit in tegenstelling tot de routes van de Oranjesluizen naar Lemmer en Overyssel, waarvoor de vaarafstand door het middenkanaal niet of slechts in onbeduidende mate grooter is dan die by open Zuiderzee. De vaarafstand tusschen den hoek van het Y en de belboei van de Lacon, op den Westelyken rand van de ondiepten van het Vrouwen-zand ten Zuidwesten van Stavoren, bedraagt in de tegenwoordige omstandigheden 58 km en na aanleg van den Zuidwestelyken polder 74 km, dus een verschil van 16 km. Daarnaast ontstaat voor deze route het nadeel, dat de over het onbeschutte gedeelte van het Ysselmeer af te leggen weg belangryk grooter wordt. Thans is de oversteek van Stavoren tot voorby den hoek van de Ven 17 km, terwyl in de toekomst 37 km liggen tusschen Stavoren en den mond van het middenkanaal. Het risico, vooral voor kleine schepen, wordt daardoor merkbaar grooter. Deze nadelen wegen zwaar, omdat het verkeer van de Oranjesluizen in de richting Enkhuizen en omgekeerd, blykens hetgeen in par. 1 is medegedeeld, zeer belangryk is; in 1938 voeren op deze route ongeveer 22.000 schepen, metende totaal 3,3 millioen ton. Hierby valt echter wel het volgende te bedenken.

De Zuidelyke inpolderingen in het Ysselmeer hebben tot gevolg, dat de vrye vaart over het desbetreffende deel van dit meer moet worden vervangen door de vaart in een aantal kanalen en het is onvermydelyk, dat daardoor bepaalde vaarroutes zullen worden verlengd. Tegenover deze verlenging van bepaalde routes staat echter het voordeel, dat de vaart door een rand- of door het middenkanaal belangryk veiliger en zekerder is dan die over het Ysselmeer, zoodat het risico en de kans op tydverlies wegens slecht weer verminderen. Dit voordeel is zoo groot, dat men kan zeggen, dat de scheepvaart als geheel niet zal worden geschaad. Het nadeel, dat optreedt voor den vaarweg Oranje-sluizen - Stavoren mag dus in het algemeen niet als onaanvaardbaar worden beschouwd, maar het is in het algemeen belang wel gewenscht om te trachten, voor deze belangryken verkeersstroom een zoo goed mogelyke oplossing te vinden. Aangezien aan den aangegeven weg door het middenkanaal wei- * Orthografie: Er wordt gebruikgemaakt van de spelling-Marchant (bijv. "den", "Zuidwestelyken", "moglyk", "tyden"). Opvallend is het consequente gebruik van de 'y' waar men tegenwoordig 'ij' schrijft.
* Inhoud: Het document weegt de economische en logistieke nadelen van de polderaanleg (langere vaarroutes, risico's op open water) af tegen de voordelen (veiligheid van kanalen ten opzichte van de open zee).
* Locatiebepaling: Er wordt gesproken over de "hoofdstad" die net ten zuiden van een knikpunt in de polderdijk gepland is. Dit verwijst zeer waarschijnlijk naar de vroege planning van Lelystad.
* Terminologie: Termen als "Schermerboezem", "Vrouwenzand" en "Oranjesluizen" duiden op een diepgaande kennis van de waterstaatkundige situatie rondom de voormalige Zuiderzee. Dit document maakt deel uit van de uitgebreide rapportages rondom de Zuiderzeewerken. Specifiek betreft het hier de planvorming voor de Markerwaard (hier de "Zuidwestelyke polder" genoemd). De discussie over het "middenkanaal" is interessant, omdat dit kanaal de scheepvaart tussen Amsterdam (Oranjesluizen) en Friesland/Overijssel moest faciliteren na de inpoldering.

De Markerwaard is uiteindelijk nooit aangelegd (behalve de Houtribdijk tussen Enkhuizen en Lelystad), mede door veranderende economische inzichten en ecologische bezwaren in de latere 20e eeuw. Dit rapport toont de vroege ingenieursvisie waarbij de veiligheid van de vaart in kanalen zwaarder werd gewogen dan de extra afstand. De genoemde scheepvaartcijfers uit 1938 (22.000 schepen) onderstrepen het enorme belang van de vaarroute over de toenmalige Zuiderzee/het prille IJsselmeer voor de Nederlandse economie vlak voor de Tweede Wereldoorlog.