Getypt rapport of nota (typoscript) op doorslagpapier. -13-

spoorwegverbindingen in alle richtingen, met zijn markten en beurzen, zijn energiebedrijf, zijn export-organisatie, zijn opslagbedrijven, zijn schippersbeurs, waar de tonnage zal worden bevracht door den afvoer van de producten der polders en met talrijke andere faciliteiten, kan het Amsterdamsche bedrijfsleven met den landbouw der polders vervlochten worden. Juist de veelheid der functies, die Amsterdam kan verrichten, zal de aantrekkingskracht van de stad vergroten. De bedrijfsleider, de particulier uit de polders zullen gaarne naar Amsterdam reizen, wanneer zij daar vele zaken op een dag kunnen afdoen. Worden de polders, zooals voor de hand ligt, bij Noordholland gevoegd, dan zal dit hun oriënteering op het Westen, ook op Amsterdam, waar de zetel van de provinciale Kamer van Koophandel gevestigd is, versterken.

Tot dusverre echter is Amsterdam geen eigenlijk agrarisch centrum. Landbouwvoorlichting en landbouwonderwijs worden er gemist. De Rijkslandbouwconsulent voor Noordholland bewesten den Amstel heeft zijn standplaats in Schagen, zijn collega voor het gedeelte der provincie ten Oosten van den Amstel (benevens voor de provincie Utrecht) in Bilthoven. Rijkstuinbouwconsulenten zijn gevestigd in Hoorn en Amstelveen.

De Rijkszuivelconsulent heeft Hoorn, de Rijksveeteeltconsulent Alkmaar tot standplaats. Landbouwscholen vindt men in Schagen en Hoofddorp, tuinbouwscholen met schoolproeftuinen in Aalsmeer en Hoorn; bovendien hebben Grootebroek, Broek op Langendijk en Beverwijk zg. lagere tuinbouwscholen en Spanbroek, Purmerend en Hoorn lagere landbouwscholen. Alkmaar, Purmerend en Schagen hebben ieder een landbouwhuishoudschool; Hoorn een vakschool voor kaasmakers. Voorts heeft Hoorn een Rijkslandbouwproefstation voor het verrichten van onderzoekingen en het leiden en uitvoeren van proefnemingen op het gebied van zuivelbereiding en veevoeding. Ten slotte is sinds enkele jaren te Hoofddorp een provinciaal demonstratiebedrijf voor de fruitteelt gevestigd.

In Amsterdam, dat in de toekomst tusschen twee belangrijke landbouwgebieden, dat van de Haarlemmermeer en de IJpolders ter eene en dat van de Zuidelijke Zuiderzeepolders ter andere zijde gelegen is, en dat voorts door een uitgestrekt melkwinningsgebied is omgeven, terwijl de Sloterpolder ten Westen van de stad vanouds een centrum is van warmoezerij, ontbreekt echter elke officieele landbouwvoorlichting en elke onderwijsinrichting op landbouwgebied. Hoe gunstig de kansen voor een oriënteering van de Zuidelijke Zuiderzeepolders op Amsterdam ook staan, dit gemis zal aan de ontwikkeling van Amsterdam tot maatschappelijk centrum voor de bevolking der nieuwe polders in den weg staan. Er moet naar gestreefd worden door de stichting van een land- en tuinbouwschool en van een land- en tuinbouwproefstation in deze leemte te voorzien; wellicht kan de vestiging van een consulent daarmede gepaard gaan. Door veelzijdig in de behoeften der plattelandsbevolking te voorzien, kan Amsterdam zijn ontwikkeling tot handels- en transportcentrum van het nieuwe landbouwgebied bevorderen.

Er kan geen bepaalde schatting worden gemaakt aangaande het deel van het vervoer der Zuiderzeepolders, dat op Amsterdam gericht zal zijn. Het voorgaande echter bevat aanwijzingen, dat het een aanzienlijk deel zal zijn, vooral wanneer Amsterdam erin slaagt, een veelzijdige outillage als agrarisch centrum te verkrijgen en de vestiging van landbouwindustrieën te bevorderen.

De tegenwoordige scheepvaart door de Oranjesluizen bedraagt, zooals gezegd, ongeveer 7½ millioen ton laadvermogen per jaar. Deze scheepvaart zal toenemen:

1e. door de verbetering van den vaarweg door de Noordelijke provinciën tot een vaarweg, die voor vaartuigen van 1000 ton geschikt zal zijn en in verdere toekomst voor vaartuigen van 2000 ton ingericht kan worden;
2e. door de verdere ontwikkeling van de Wieringermeer, die reeds thans een scheepvaart van ± 700000 ton 's jaars heeft;
3e. door de ontwikkeling van den Noordoostpolder, welks scheepvaart op ongeveer 1750000 ton 's jaars geschat kan worden;
4e. door de ontwikkeling van de Zuidelijke Zuiderzeepolders, waarvoor in het voorgaande een jaarlijksche scheepvaart van ongeveer 5000000 ton berekend werd.

Een deel van de scheepvaart der Zuidelijke polders zal op den IJssel en op de Noordelijke provinciën gericht zijn. Het schijnt geoorloofd, dit deel te elimineeren tegenover de uit de Wieringermeer, uit * Inhoud: Het document pleit voor de versterking van de positie van Amsterdam als agrarisch knooppunt. De auteur stelt vast dat Amsterdam weliswaar goede infrastructuur en markten heeft, maar opvallend tekortschiet in agrarisch onderwijs en voorlichting vergeleken met omliggende steden als Hoorn en Alkmaar. Dit wordt gezien als een belemmering voor de binding met de nieuwe Zuiderzeepolders.
* Kernargumenten: Amsterdam moet voorzieningen zoals een landbouwschool en proefstation krijgen om de bewoners van de nieuwe polders aan de stad te binden. De verwachte groei van de scheepvaart via de Oranjesluizen (door de ontginning van de Noordoostpolder en Flevoland) onderstreept de economische noodzaak.
* Terminologie: Gebruik van specifieke termen zoals "warmoezerij" (groenteteelt), "outillage" (uitrusting/voorzieningen) en "consulentschappen".
* Stijl: Formeel-ambtelijke stijl met de kenmerkende genitiefvormen ("der polders", "den vaarweg") die past bij de eerste helft van de 20e eeuw. * Datering: Vermoedelijk geschreven tussen 1935 en 1940. De Wieringermeer (drooggelegd in 1930) is reeds in gebruik, terwijl de Noordoostpolder (drooggelegd in 1942) en de "Zuidelijke Zuiderzeepolders" (Flevoland) nog als toekomstige ontwikkelingen of schattingen worden beschreven.
* Historische achtergrond: Dit document past binnen de discussies over de ruimtelijke en economische inrichting van Nederland naar aanleiding van de Zuiderzeewerken. Amsterdam vreesde de aansluiting met het nieuwe land te missen als het zich niet nadrukkelijker als agrarisch centrum zou profileren.
* Herkomst: Mogelijk een rapport van de Kamer van Koophandel en Fabrieken voor Amsterdam of een voorbereidend stuk voor gemeentelijke beleidsvorming betreffende de uitbreiding van de stadstaken in relatie tot de IJsselmeerpolders. Kamer van Koophandel