Getypte brief / ambtelijk memorandum. 8 december 1941. De Directeur (vermoedelijk van de Dienst der Publieke Werken of de Plantsoenendienst, Amsterdam). De Wethouder voor de Levensmiddelen, Amsterdam. [Rechtsboven handgeschreven in blauw potlood:] W. Muller (?)
[Daaronder getypt:] VD/HG.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

103/35/2 H. [ruimte] 8 December 1941.

Overplaatsing speeltoestellen van
speelterreinen, waarop Joodsche
hulpmarkten zijn gevestigd.

Onder terugzending van de met Uw kantbrief d.d. 1 dezer om
spoedig advies ontvangen stukken no. 1121 L.M.1941 heb ik de eer U te
berichten, dat niet is te verwachten, dat het speelterrein aan de
Gaaspstraat, waarop thans een hulpmarkt uitsluitend voor Joden is ge-
vestigd, na 1 Januari 1942 zal worden vrijgegeven; ik nam aan, dat
dit terrein ook voor het jaar 1942 als hulpmarkt zal worden aangewezen.

Ten aanzien van de verantwoording der aan de overplaatsing der
speeltoestellen verbonden kosten ad ƒ 420,- stel ik U voor het advies
van Uw Ambtgenoot voor de Financiën in te winnen.

De Directeur, Dit document is een ambtelijke correspondentie binnen het Amsterdamse gemeentebestuur tijdens de Duitse bezetting. De kern van de brief is de constatering dat het speelterrein aan de Gaaspstraat niet langer zijn oorspronkelijke functie kan vervullen omdat het is ingericht als "hulpmarkt uitsluitend voor Joden".

De directeur adviseert de wethouder dat de speeltoestellen die daar nog staan, verwijderd moeten worden. Hij baseert dit op de verwachting dat de segregatie-maatregel (de verplichte markt voor Joden) ook in 1942 van kracht zal blijven. De brief is strikt zakelijk en procedureel van aard; de focus ligt op de logistiek van de verplaatsing en de financiële afwikkeling hiervan (een bedrag van 420 gulden), waarvoor de wethouder van Financiën geraadpleegd moet worden.

De toon van het document is kenmerkend voor de "banaliteit van het kwaad" binnen de bureaucratie: de uitsluiting van een bevolkingsgroep wordt behandeld als een voldongen, administratief feit dat slechts vraagt om praktische oplossingen voor speeltoestellen en budgetposten. De brief dateert uit december 1941, een periode waarin de anti-Joodse maatregelen van de Duitse bezetter in Nederland steeds driester en systematischer werden. Sinds september 1941 moesten Joden in Amsterdam hun inkopen doen op speciaal aangewezen locaties om hen fysiek te scheiden van de rest van de bevolking.

Het speelterrein aan de Gaaspstraat (in de Rivierenbuurt) was een van de locaties die door de bezetter en de meewerkende gemeente was aangewezen als zo'n "Joodse markt". Omdat Joden op andere markten en in veel winkels niet meer welkom waren, werden zij gedwongen naar deze specifieke terreinen te gaan.

Dit document illustreert hoe de Amsterdamse gemeentelijke diensten de uitsluiting van hun eigen Joodse burgers faciliteerden door de openbare ruimte aan te passen aan de eisen van de bezetter. Het feit dat er in december 1941 al vanuit werd gegaan dat deze situatie in 1942 ongewijzigd zou blijven, toont aan dat men zich had ingesteld op een langdurige institutionalisering van de Jodenvervolging.