Proces-verbaal (typegeschreven) [Linksboven:]
PRO JUSTITIA
Marktwezen No 77/38/157
Politie te Amsterdam
2e 2e

Proces verbaal contra Cornelis
Jan Witziers, oud 30 jaar, groentenhandelaar, wonende Burgemeester van Amersfoortlaan 1 te
Badhoevedorp, Haarlemmermeer, ter
zake het niet voldoen aan een
bevel van een ambtenaar, krachtens wettelijk voorschrift gedaan.

[Rechtsboven:]
III [handgeschreven in rood] H.K. [geparafeerd]
PROCES VERBAAL

Ik, ondergeteekende, Barend Felthuis, ambtenaar bij het Marktwezen te Amsterdam, tevens onbezoldigd veldwachter dezer gemeente, dienstdoende op de Centrale Markt aan de Jan van Galenstraat alhier, verklaar het navolgende.
Op Zaterdag 2 Mei 1942, des voormiddags omstreeks 6,45 uur, bevond ik mij, speciaal belast met de controle op de toegangskaarten van de bezoekers van de Centrale Markt, op pier A van de Centrale Markt. Met betrekking tot deze toegangskaarten moge het volgende ter verduidelijking dienen. De Centrale Markt wordt bezocht door verkoopers (grossiers in groenten en fruit die op de Centrale Markt een plaats of pakhuis van het Marktwezen in huur hebben) en door koopers (hieronder worden begrepen winkeliers venters en andere kleinhandelaren in groenten). Naar gelang hun kwaliteit, wordt aan belanghebbenden op schriftelijk verzoek, door den Directeur een toegangskaart voor de Centrale Markt verstrekt. Tevens zij vermeld, dat bij besluit van den Directeur van het Marktwezen koopers in de periode van 20 April 1942 tot en met 16 Mei 1942 het marktterrein mochten betreden tusschen 7.15 uur v.m en 6 uur n.m. Deze tijden stonden op een kennisgevingenbord, hetwelk zich steeds bij het toegangshek van de Centrale bevindt, aangegeven. Op datum en tijd als in hoofde dezes genoemd, heb ik, verbalisant, op pier A van de Centrale Markt staande gehouden een persoon die als bestuurder was gezeten op een tweewielig transportrijwiel en daarmede reed op pier A, welke persoon mij later desgevraagd opgaf te zijn genaamd:

CORNELIS JAN WITZIERS,

geboren te Amsterdam 12 Januari 1912, kleinhandelaar in groenten, wonende Burgemeester van Amersfoortlaan 1 te Badhoevedorp (Haarlemmermeer).
Bij gehouden controle bleek mij, dat Witziers in het bezit was van een toegangskaart voor de Centrale Markt als kooper, waarbij hij dus gerechtigd was het marktterrein te betreden tusschen 7.15 uur v.m en 6 uur n.m. Waar hij zich in dit geval voor de vastgestelde tijd zich op het marktterrein bevond, gelastte ik hem terstond het marktterrein te verlaten, tot het doen van welk bevel ik bevoegd ben krachtens artikel 35 van het Regelment van de Centrale Markt (voorgeschreven in artikel 12 sub B van de Verordening op den Dienst van het Marktwezen). Witziers verklaarde mij, dat hij eerst nog naar grossier/op pier B van de Centrale Markt moest. Ik, verbalisant, gelastte Witziers nogmaals het terrein van de Centrale Markt te verlatenen dat hij zich dan na 7.15 uur v.m maar naar grossier Kooij [margenoot: / Kooij] moest begeven. Voordat ik, verbalisant, er op verdacht was, sprong Witziers op zijn transportrijwiel en verwijderde hij zich met groote snelheid in de richting van pier B van de Centrale Markt. Ongeveer 10 minuten nadat hij bij mij vandaan was gereden, trof ik hem weer aan op den hoofdweg van de Centrale Markt ter hoogte van pier B. Eerst nadat ik hem ook daar weer had staande gehouden voldeed hij aan een nogmaals door mij gegeven bevel en verliet de Centrale Markt. Ik heb Witziers dit proces verbaal aangezegd. En hen ik hiervan dit proces verbaal opgemaakt op den door mij afgelegden ambtseed, geteekend en gesloten te Amsterdam 12 Mei 1942.

de Ambtebaar bij het Marktwezen
[Handtekening: B. Felthuis]

Gezien:
de Commissaris van Politie
[Onleesbare paraaf] Dit proces-verbaal uit mei 1942 beschrijft een overtreding van de marktreglementen op de Centrale Markt in Amsterdam (de huidige Food Center locatie aan de Jan van Galenstraat). De 30-jarige groentenhandelaar Cornelis Jan Witziers wordt bekeurd omdat hij zich vóór de toegestane openingstijd voor kopers (7:15 uur) op het terrein bevindt.

De verbalisant, Barend Felthuis, rapporteert dat Witziers om 6:45 uur op een transportfiets aanwezig was. Ondanks een herhaald bevel om het terrein te verlaten en pas na 7:15 uur terug te keren voor zijn bezoek aan grossier Kooij, negeerde de verdachte het bevel en fietste snel weg naar een andere pier. Pas tien minuten later, na een tweede confrontatie, gaf de man gehoor aan de sommatie. Het document is een formeel juridisch verslag waarin de bevoegdheden van de ambtenaar (artikel 35 van het Reglement) expliciet worden aangehaald. Het document dateert uit de periode van de Duitse bezetting van Nederland. Hoewel het een ogenschijnlijk alledaagse overtreding van marktregels betreft, is de context van 1942 van groot belang:
1. Voedselvoorziening en distributie: Tijdens de bezetting was de controle op de handel in levensmiddelen extreem streng om zwarte handel te voorkomen en de Duitse voedselvoorziening te waarborgen. De strikte handhaving van openingstijden op de Centrale Markt was onderdeel van dit controlesysteem.
2. Toegangskaarten: Het systeem met specifieke kaarten voor grossiers (verkopers) en winkeliers (kopers) diende om de stroom van goederen exact te kunnen monitoren.
3. Ambtenaren in oorlogstijd: De verbalisant is een 'onbezoldigd veldwachter' in dienst van de gemeente. Dit type lokaal toezicht bleef gedurende de oorlog functioneren onder toezicht van de (vaak genazificeerde) politiecommissarissen, zoals onderaan het document te zien is bij de visering door de Commissaris van Politie.
4. Dagelijks leven: Het document illustreert de frictie tussen de strenge bureaucratische regels van de bezettingsautoriteiten/gemeente en de praktische realiteit van handelaren die vroeg aan de slag wilden om hun waar te bemachtigen. B. Eerst B. Felthuis Marktwezen Politie