Proces-verbaal / Rapport van bevindingen. № 77/04/1 M. 1942 3/10

R A P P O R T .

In verband met het feit,dat op pier B den laatsten tijd nog al eens goederen worden ontvreemd,heb ik,ondergeteekende,controleur Boon,in opdracht van den heer Steenbeek in den nacht van 30 September op 1 October 1942,speciaal toezicht gehouden aan de achterzijde van de pakhuizen op pier B. Ter hoogte van het pakhuis B.8 stond een partij van 22 kisten uien,die door schipper van Noord,in overleg met mij,om twaalf uur des nachts aldaar waren gelost en bestemd waren voor den grossier van der Meij,huurder van pakhuis B.13. Op 1 October,omstreeks 5 uur v.m bevond ik mij op den zolder van pakhuis B.8,zulks in afspraak met den grossier A,den Heijer,huurder van genoemd pakhuis,toen ik zag dat twee personen op genoemde partij kisten met uien toeliepen,daar even bij bleven staan,waarna een van hen een kist uien van deze partij wegnam en zich hiermede aanboord van een vaartuig begaf,hetwelk aan de achterzijde van pier B gemeerd lag. De andere persoon begaf zich ook in de richting van genoemd vaartuig,zonder iets mee te nemen,doch bleef met een andere schipper staan praten. Ik,rapporteur,had echter wel den indruk,dat het bedoeling van dezen persoon geweest was om ook een kist uien weg te nemen,doch werd hij hierin blijkbaar gestoord door controleur Hijkamp,die juist pier B kwam oploopen. Hierna heb ik mij aan boord begeven van het vaartuig waarop de eerstgenoemde persoon de kist met uien had opgebracht,alwaar ik dezen persoon aanhield. Tevens vond ik aan boord van dit vaartuig een met een kruis gemerkte kist uien,waarvan ik had gezien,dat ze door den mij aangehouden persoon was neergezet. Bedoelde persoon gaf mij desgevraagd op te zijn genaamd: h
Willem van der Nol,
geboren 29 December 1896 te Loosduinen,schippersknecht in dienst bij A.Prins,wonende Jacob van Lennepstraat 33 huis te Amsterdam. Hij verklaarde mij als volgt: "Toen ik heden morgen omstreeks 5 uur op de Centrale Markt kwam om het vaartuig "Jan Pieter" van mijn baas A.Prins en waarop ik als knecht vaar,te lossen,kwam de schipper van dit vaartuig,genaamd Jacob Prins,naar mij toe en deelde mij mede,dat zich op pier B een partij kisten met uien bevond. Hierbij merkte Prins op,dat hij wel zin had in een maal uien. Wij zijn toen samen naar de door Prins bedoelde partij uien geloopen en heb ik hiervan een kist met uien weggenomen en naar boord gebracht."
Hierna heb ik,rapporteur,gehoord: Jacob Prins, geboren te Broek op Langedijk 6 October 1905,schipper en chauffeur,wonende van Oldenbarneveldstraat 81/II te Amsterdam.
Deze verklaarde mij: "Heden morgen kwam ik omstreeks 5 uur,op pier B van de Centrale Markt om het vaartuig Jan Pieter,waarop ik als schipper dienst doe,te lossen. Met dit vaartuig was ik omstreeks 4 uur v.m aan de Centrale markt gearriveerd. Toen reed heb ik op pier B een partij kisten met uien zien staan. Toen om circa 5 uur van der Nol op pier B kwam om mij met het lossen van de Jan Pieter te helpen,zei ik hem,dat er een partij uien op pier B stond en dat ik hiervan wel een maal wilde hebben. Wij zijn toen samen naar de bedoelde partij uien gegaan en zag ik,dat dat Nol hiervan een kist wegnam,waarmee hij zich begaf in de richting van de Jan Pieter. Waar hij deze kist uien gelaten heeft weet ik niet,dat hij deze aan boord gebracht heeft van de Jan Pieter was mij niet bekend."
Ik,rapporteur,kan evenwel melden,te hebben gezien,dat ook Prins reeds een kist uien vastgreep,blijkbaar met de bedoeling om deze weg te nemen,doch zooals reeds gemeld hierin werd gestoord door den komst van Hijkamp. * Incident: De diefstal van één kist uien vanaf een grotere partij (22 kisten) die bestemd was voor een grossier.
* Observatie: De controleur (Boon) hield vanaf een pakhuiszolder toezicht vanwege eerdere diefstallen op de kade. Hij observeerde hoe twee mannen de uien benaderden.
* Verklaring Van der Nol: De knecht bekent de kist te hebben meegenomen nadat zijn baas (Prins) aangaf "zin te hebben in een maal uien".
* Verklaring Prins: De schipper probeert zijn betrokkenheid te minimaliseren door te stellen dat hij alleen suggereerde dat hij wel uien wilde, maar niet wist dat Nol daadwerkelijk een kist aan boord bracht.
* Cruciale getuigenis: De rapporteur spreekt de verklaring van Prins tegen; hij zag Prins zelf ook een kist vastgrijpen, maar deze werd gestoord door de aankomst van een andere controleur (Hijkamp). Dit document stamt uit oktober 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. In deze periode was er sprake van toenemende schaarste en distributiemaatregelen. Voedseldiefstal ("ontvreemding") kwam veelvuldig voor, zowel uit noodzaak als voor de zwarte markt.

De "Centrale Markt" in Amsterdam was het logistieke hart van de voedselvoorziening in de stad. De strenge bewaking en de uitgebreide rapportage over een relatief kleine diefstal (één kist uien) illustreren hoe hoog de autoriteiten dergelijke vergrijpen opnamen in een tijd waarin elke kilo voedsel gecontroleerd moest worden. De formele taal en de nauwkeurige persoonsbeschrijvingen zijn kenmerkend voor de ambtelijke verslaglegging uit die tijd.