Officieel rapport (getypt met handgeschreven kanttekeningen). 13 augustus 1942. $N\underline{o}$ 77/54/1 M. 1942 $^{14}/_8$

R A P P O R T

Bij onderzoek is mij gebleken, dat J. Welage, die als kooper toegang heeft tot de Centrale Markt, op Dinsdag 11 Augustus 1942, des morgens tijdens de markt op pier F aan kooper H.J. Knapen een kist spercieboonen heeft verkocht. Dat hij deze boven de vastgestelde prijs heeft verkocht is mij niet kunnen blijken. Naar aanleidng van deze verkoop verklaarde Welage mij, dat hij in Beverwijk alwaar hij woonachtig is een stuk land heeft van 78 Are. Hij zou in het bezit zijn van een vergunning om 48 Are te bebouwen met groente. De producten hiervan, werden voor hem door schipper Kooiman aan de Centrale Markt gebracht, waarna hij ze zelf verkoopt aan zijn klanten. Welage heeft namelijk een vaste wijk in het stadsdeel Centrum. Hij is in het bezit van een erkenning als kleinhandelaar onder K. 4649. Zijn teeltvergunning had hij niet bij zich, doch verklaarde hij, dat het bij de Ned: Groenten en Fruitcentrale bekend was. Welage verklaarde voorts nog, dat hij kleinhandel mag drijven met de door hem verbouwde producten omdat hij niet meer dan 50 Are land bebouwt. Voorheen zou hij altijd aan Knapen spercieboonen hebben verkocht, welke door Knapen werden aangewend voor eigen gebruik (inhaak). Toegangskaart voor de Centrale Markt van Welage en Knapen gaat hierbij.

Amsterdam 13 Augustus 1942
Controleur,
(Handtekening: A. Elthuis)

Den Heer Bedrijfschef van het Marktwezen.
(Handtekening: Vetman)

Handgeschreven kanttekeningen:

(Links in cirkel): waarsch. of eenig dagen schorsing nader overwegen.

(Midden rechts): Knapen waarsch.
Welage 3 dagen geschorst. (onleesbaar paraaf)

(Links onder): G6 eventueele recherche versnelt. (paraaf) 1/9-42.

(Rechts onder): Nb. Bureau Contrôle deze routes op verkoop door Beverwijker kleinhandelaren letten. Dit document is een proces-verbaal of ambtelijk rapport over een onregelmatigheid op de Centrale Markt in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kern van de zaak is dat J. Welage, een kleinhandelaar uit Beverwijk, op de markt goederen (sperziebonen) heeft verkocht aan een andere "koper" (H.J. Knapen), terwijl de marktreglementen dergelijke onderlinge transacties waarschijnlijk verboden om prijsopdrijving en zwarte handel te voorkomen.

Welage verdedigt zich door te wijzen op zijn status als kleine teler (minder dan 50 are), wat hem bepaalde rechten zou geven voor directe verkoop. Hoewel er geen bewijs is voor prijsopdrijving (woeker), wordt er toch opgetreden. Uit de handgeschreven notities blijkt de afhandeling: Knapen komt weg met een waarschuwing, maar Welage wordt voor drie dagen geschorst van de markt. De recherche wordt ingeschakeld voor verder onderzoek naar vergelijkbare "routes" van handelaren uit Beverwijk. Tijdens de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945) was de voedselvoorziening strikt gereguleerd via een distributiesysteem en instellingen zoals de 'Nederlandsche Groenten- en Fruitcentrale'. Om de zwarte markt tegen te gaan en de voedselstroom naar Duitsland en de officiële distributie te garanderen, hield de crisiscontroledienst streng toezicht op marktlocaties.

Zelfs kleine overtredingen van de handelsvergunningen werden gerapporteerd. De "inhaak" (eigen gebruik door de koper) was een veelgebruikt excuus om buiten de officiële veilingen om te handelen. Dit rapport illustreert de bureaucratische controle op de dagelijkse handel en de gevolgen voor kleine ondernemers die probeerden de starre regels van het Marktwezen te omzeilen.