Politierapport / Rapport van Controleurs van de Centrale Markt. RAPORT
No 77/68/1 M.1942 11/9

Op Donderdag 3 September 1942, omstreeks 11 uur v.m. werd ons, ondergetekende, controleurs Boon en Felthuis, door Barend van Dijk, houder van de kistencentrale op pier C, aangifte gedaan en verklaarde hij, dat hij waarschijnlijk door een van zijn vroegere knechts zou zijn opgelicht voor een hoeveelheid ledige kisten of geld. Dit was hem namelijk ter oore gekomen van tuinder J.H.A.M. Wolkers, wonende Sloterpolder E 379, en zou als volgt in zijn werk gegaan zijn. Tuinder Wolkers heeft op of omstreeks 4 Augustus 1942 bij van Dijk geladen 60 ledige Ned+Veiling kisten en aan P.J. Groeneveld, wonende Nieuwe Leliestraat 117 huis alhier hiervoor ƒ 60 hebben gegeven, zijnde het bedrag aan statiegeld voor deze kisten. Wolkers zou toen hebben gezien, dat Groeneveld van dit bedrag ƒ 20 in zijn eene en ƒ 40 in zijn andere broekzak had gestoken. Tevens zou Groeneveld aan Wolkers hebben gezegd, dat als van Dijk zou vragen hoeveel kisten hij, Wolkers, geladen had deze dan 40 stuks moest opgeven. Op 6 Augustus 1942 heeft Wolkers bij van Dijk 120 ledige kisten van de Ned+Veiling geladen waarbij hij wederom geholpen werd door Groeneveld. Bij die gelegenheid zou Groeneveld toen ongeveer 30 gulden apart hebben gestoken in een van zijn zakken, maar verder niets tegen Wolkers hebben gezegd. Toen Wolkers op Donderdag 3 September weer kisten kwam laden bij van Dijk, doch Groeneveld daar niet aantrof, vroeg hij waar deze gebleven was en vertelde toen aan van Dijk het geval zoo als hiervoor gemeld. De zaak is, dat Groeneveld bij van Dijk weg was gegaan en overgegaan naar de Amsterdamsche Fustcentrale welke sedert eenige weken is gevestigd op pier B van de Centrale Markt. Wolkers hierover door ons gehoord, bevestigde hetgeen door van Dijk was verklaard. Naar aanleiding hiervan hebben wij toen op de Centrale Markt voorloopig aangehouden genoemde Groeneveld, die evenwel ontkende ooit geld te hebben achtergehouden, van kisten welke hij aan Wolkers of aan iemand anders had afgegeven. De eerstgenoemde post verklaarde hij te hebben afgegeven aan van Dijk zelf en de tweede aan den Boekhouder. Voor zoover uit de administratie van Van Dijk is na te gaan, is op of omstreeks 4 Augustus geen post geboekt van ƒ 60, doch wel een van ƒ 40, namelijk op 4 Augustus. Hierbij zij echter opgemerkt, dat deze staat aangegeven onder "N.N.". Naar mij door van Dijk werd medegedeeld, worden de kisten welke zijn afgegeven en waarvoor aan van Dijk direct het geld wordt uitbetaald onder deze letters ingeboekt. Van Dijk kon zich wel herinneren dat hem door Groeneveld een bedrag was ter hand gesteld van kisten welke waren afgegeven door Groeneveld aan Wolkers. Hoeveel dit was geweest wist hij niet. De boekhouder van van Dijk verklaarde nimmer van Groeneveld eenig geld van ledige kisten te hebben ontvangen. Uit den aard der zaak valt moeilijk vast te stellen of Groeneveld zich werkelijk aan een strafbaar feit heeft schuldig gemaakt, doch gezien de verklaring van Wolkers en van den boekhouder van Van Dijk, meenen wij dat het juist is deze zaak aan den Rechter voor te leggen en zal door ons van dit geval proces verbaal worden opgemaakt.

Amsterdam 5 September 1942
de Controleurs,

[Handtekening Boon?]
[Handtekening Felthuis]

Den Heer Bedrijfschef
van het Marktwezen.

[Handgeschreven aantekening onderaan:]
Geen bekentenis Groeneveld dus uiterst zwak.
8-9-42
[Handtekening] * Kern van de zaak: Een knecht (Groeneveld) wordt ervan beschuldigd statiegeld voor veilingkisten in eigen zak te hebben gestoken. In plaats van de ontvangen 60 gulden voor 60 kisten, zou hij slechts 40 gulden hebben afgedragen en de administratie hebben proberen te vervalsen door de koper (Wolkers) te vragen een lager aantal kisten op te geven.
* Bewijslast: Er is een getuigenverklaring van de tuinder (Wolkers) die zag hoe het geld over verschillende broekzakken werd verdeeld. De boekhouding van Van Dijk toont een verschil (40 gulden geboekt onder 'N.N.' in plaats van de 60 gulden die betaald zouden zijn).
* Verdediging: Groeneveld ontkent en claimt het geld te hebben afgedragen aan Van Dijk en de boekhouder. De boekhouder ontkent dit echter.
* Juridische status: De controleurs adviseren vervolging, maar de handgeschreven kanttekening van de bedrijfschef onderaan (8 september 1942) is sceptisch: omdat er geen bekentenis is, wordt de bewijspositie als "uiterst zwak" ingeschat. * Tijdsbeeld: Het document dateert uit september 1942, tijdens de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode was er sprake van schaarste en strikte regulering van distributiemiddelen.
* Locatie: De Centrale Markt in Amsterdam (nu het Food Center Amsterdam) was het logistieke hart voor de voedselvoorziening van de stad. "Fust" (verpakkingsmateriaal zoals houten kisten) was kostbaar en essentieel voor de handel.
* Statiegeldsysteem: Het systeem van "Ned+Veiling" (Nederlandse Veilingen) kisten met statiegeld was bedoeld om de circulatie van schaars houtmateriaal te waarborgen. Fraude met dit statiegeld was een veelvoorkomend probleem in de markthandel.
* Taalgebruik: Het rapport is geschreven in de destijds gebruikelijke ambtelijke spelling (bijv. "raport", "oore", "teekende", "zoo"). De term "knecht" duidt op de hiërarchische verhoudingen van die tijd.