Getypte brief (doorslag of origineel op dun papier). B. ter Smitten, Westlandgracht 53, Amsterdam West. Dit was de meening van zeer velen, die ik er naar vroeg. Immers er is
niemand die iets aan te merken had of heeft om op de beurt geholpen te
worden, in de rij van het begin af. Dat is volkomen billijk. Is er veel
aanvoer, dan krijgt ieder visch, is er weinig, dan gaat de rest naar
huis en probeert het morgen weer met nieuwen moed. Maar het is ondoen-
lijk U de stemming te beschrijven van het publiek, dat er van afhangt
of het oog van een politieagent al of niet op hen valt, ook al doet deze
man het werk naar beste weten zoo goed mogelijk. Want wat gebeurt.
Het is thans niet meer een kwestie van : wie heeft er een uur of
langer wachten voor over, maar het is een loterij geworden. Stond vroeger
een respectabel aantal menschen in de rij en was er weinig visch, dan
wachtten laatkomers of voorbijgangers zich er wel voor om zich nog aan
te sluiten, daar het toch hopeloos was. Thans schijnt half Amsterdam te
weten, dat er loterij wordt gehouden, dus gaat iedereen die 5 minuten te
missen heeft, even staan om een kansje te wagen, zoodat menschen die om
10 uur aanwezig waren, om half twaalf niets hebben, terwijl anderen, na **
eenige minuten soms reeds het geluk hebben. Dit wordt door alle aanwezi-
gen eenparig als een onbillijkheid gevoeld.
Verdere excessen van dit systeem zijn, dat in tegenstelling met
voorheen, toen b.v. de dochters i.p.v. de moeders er op uit trokken, thans
de moeders gaan, speculeerend op het gevoel voor oudere menschen. Ook
draagt thans een opvallend groot aantal vrouwen, zoowel oud als jong,
een kind op den arm, soms nog een aan de hand, alles om de politieman te
vermurwen. Het is droevig, maar ik was getuige bij een geval, waarbij een
vrouw, reeds aangewezen voor het koopen van haar visch, het kind op haar
arm weer "uitleende" aan een vriendin.
Er blijken dus in dit systeem alle mogelijkheden te schuilen voor
minder prettige practijken, waarvan de behoorlijke menschen de dupe
dreigen te worden.
Het zou mij en met mij zeer vele anderen dan ook tot groote erken-
telijkheid verplichten, als aan deze, ik zou bijna zeggen, vertooning
een eind zou worden gemaakt, en het is daarvoor dat ik Uw interventie
inroep.
Nog rest een wensch en wel met betrekking tot het formeeren van een
overzichtelijke file. Hiermede hebben de beambten den grootsten last.
De rij wordt te breed en vervormt tot een kluwen en bovendien trachten
velen op allerlei wijze op een hen niet toekomende plaats te komen.
Het plaatsen van een paar hekken ( op het Stadionplein staan vele onge-
bruikte exemplaren ) zou dit euvel zeker opheffen.

    U mijn verontschuldiging aanbiedend voor de last, welke ik U met

dit wellicht iets te breed uitgesponnen relaas veroorzaak, maar niettemin
vertrouwende op Uwe begrijpende houding in deze kwestie, verblijk ik

                    met de meeste hoogachting

                                    Uw. dw.
                                    [handtekening: BterSmitten]

B. ter Smitten.
Westlandgracht 53
Amsterdam West In deze brief beklaagt de burger B. ter Smitten zich over de gang van zaken bij de visverkoop. De kern van de klacht is dat het eerlijke systeem van "wie het eerst komt, het eerst maalt" is vervangen door een willekeurige selectie door de politie, wat de schrijver een "loterij" noemt.

De brief beschrijft sociale misstanden die ontstaan door schaarste:
1. Willekeur: Mensen die kort wachten krijgen soms eerder vis dan mensen die uren in de rij staan.
2. Manipulatie: Vrouwen gebruiken kinderen (soms zelfs "geleende" kinderen) om sympathie op te wekken bij de politie en zo voorrang te krijgen.
3. Chaos: Het gebrek aan fysieke dranghekken zorgt voor een onoverzichtelijke menigte ("een kluwen") waarin mensen proberen voor te dringen.

De schrijver stelt een praktische oplossing voor: het gebruik van hekken die blijkbaar ongebruikt op het Stadionplein liggen. De brief is een sprekend voorbeeld van het dagelijks leven in Nederland tijdens de Duitse bezetting (1940-1945). Door de enorme voedselschaarste waren Amsterdammers urenlang aangewezen op distributierijen. Vis was een van de weinige voedingsmiddelen die (soms) buiten het bonkaarten-systeem om of met specifieke toewijzing verkrijgbaar was, wat leidde tot enorme toeloop.

De locatie, het Stadionplein in Amsterdam-Zuid, was een bekende plek voor markten en massale bijeenkomsten. De spelling ("visch", "mensch", "zoo") is de vooroorlogse spelling-Marchant, die tot 1947 officieel was. De brief geeft een inkijkje in de morele erosie en de irritaties tussen burgers onderling wanneer basisbehoeften schaars worden. De term "dw." bij de ondertekening staat voor "dienstwillige", een destijds gebruikelijke formele afsluiting.