Brief (handgeschreven) 13 februari 1943 Mevr. E. Moscoviter-Fresco, Peperstraat 6 II, Amsterdam "De Directeur" (waarschijnlijk van de Gemeentelijke Marktdienst of een relevante afdeling van de gemeente Amsterdam) Amsterdam 13-2-43

Geachte Mijnheer de Directeur!

De reden van mijn schrijven is dit:
mijn man S. Moscoviter geb: 14-4-76 Peperstraat 6 II
heeft met mij zijn vrouw E. Moscoviter - Fresco geb 27-9-85
een vaste plaats op de markt. Nu is mijn man sedert
13 Januari weg en ben ik te zwak om alleen de markt
waar te nemen doch zou met een zuster samen die
is ongehuwd en wij zijn nog nooit van elkaar ge-
scheiden geweest. Nu doe ik een dringende bede aan
u, n.l. dit: nu mijn man er niet is kan er dan
op die kaart gezet worden E. Moscoviter - Fresco en
Debora Fresco geb: 12-9-87. Er hangt voor ons beiden
zoo ontzettend veel vanaf als wij beiden voor een
vaste plaats staan ingeschreven. 't Is niet alleen
voor mnen broodwinning maar ook voor ons beider
rust voorlopig. Ik bid u daarom Mijnheer de
Directeur helpt u mij, want ik ben niet sterk
sta onder toezicht van de G. D. voor open longtuber-
culose, dus u doet er een weldaad mede. Ik had
het gaarne mondeling met u behandeld maar
die afstand heen en weer is mij te ver om te lopen.
Natuurlijk is het ook goed als mijn zuster een aparte
kaart krijgt, maar dat weet u zelf het beste.
Hopende u mij helpen kunt en ik spoedig iets van
u mag vernemen verblijf ik met de meeste Hoogachting
Mevr: E. Moscoviter-Fresco * Inhoud: De schrijfster verzoekt de directeur om de marktvergunning (de "kaart") van haar echtgenoot over te schrijven op naam van haarzelf en haar ongetrouwde zus, Debora Fresco. Ze motiveert dit verzoek door aan te geven dat haar man "weg" is en dat zijzelf te zwak is (vanwege open tuberculose) om de marktplaats alleen te exploiteren.
* Toon: De brief is geschreven in een beleefde, maar uiterst dringende en wanhopige toon ("dringende bede", "Er hangt voor ons beiden zoo ontzettend veel vanaf"). De schrijfster benadrukt haar fysieke zwakte en de noodzaak voor "rust" en "broodwinning".
* Taalgebruik: Het Nederlands is verzorgd maar bevat enkele karakteristieke elementen uit die tijd en persoonlijke spellingen, zoals "mnen broodwinning" (mijne) en "G.D." (vermoedelijk de Gemeentelijke Geneeskundige Dienst, de huidige GGD).
* Fysieke details: De brief is geschreven op gelinieerd papier met een duidelijk leesbaar maar ietwat trillend handschrift, wat past bij de genoemde ziekte en de emotionele staat van de schrijfster. * Historisch kader: De brief is geschreven tijdens de Duitse bezetting van Nederland, in februari 1943. Dit was een periode waarin de deportaties van Joodse burgers naar de vernietigingskampen in volle gang waren.
* Joodse achtergrond: De namen Moscoviter en Fresco zijn Sefardisch-Joodse namen. De opmerking dat haar echtgenoot "sedert 13 Januari weg" is, moet in deze context bijna zeker worden gelezen als een arrestatie of deportatie.
* De marktplaats: De "vaste plaats op de markt" was cruciaal voor het overleven. Voor Joodse burgers was dit vaak de laatste bron van inkomsten, hoewel hun bewegingsvrijheid en rechten steeds verder werden ingeperkt door de bezetter. De gevraagde "rust" kan ook duiden op een poging om een "Sperre" (vrijstelling van deportatie) te verkrijgen op basis van werk of ziekte (TBC).
* Het lot van de betrokkenen: Historische gegevens bevestigen het tragische lot van de briefschrijfster. Samuel Moscoviter (geb. 1876) werd in april 1943 vermoord in Sobibor. Esther Moscoviter-Fresco (de schrijfster) en haar zus Debora Fresco werden beiden in mei 1943 in Sobibor vermoord. Deze brief is daarmee een aangrijpend document van een wanhopige poging tot overleving in de schaduw van de Holocaust. E. Moscoviter S. Moscoviter GGD Gemeente Amsterdam