E. Moscoviter

Ambtelijk verslag/notitie betreffende de toewijzing van marktstandplaatsen.

* **Regulering van de Openbare Ruimte:** Het document toont de actieve bemoeienis van de gemeente en politie met het ordenen van straathandel. Standplaatsen worden tot op de meter nauwkeurig vastgelegd om hinder voor omwonenden en verkeer (zoals de Gemeente-Tram) te beperken. * **Sociaal-Economisch Profiel:** De lijst met namen bevat een aanzienlijk aantal Joodse ondernemers (o.a. Cohen, Aronson, Moscoviter, Zwaaf), wat kenmerkend is voor de bevolkingssamenstelling van Amsterdam-Oost in die periode. Het assortiment (vis, fruit, groente, haring, mierikwortel) weerspiegelt de dagelijkse behoeften van een volksbuurt. * **Ambtelijke Besluitvorming:** Er is sprake van een dwingend beleid: wie de voorgestelde "oplossing" niet accepteert, verliest zijn recht op een standplaats ("want dan is er niets meer"). Er wordt echter ook flexibiliteit geboden bij wegwerkzaamheden. * **Wisselplaatsen:** De introductie van "wisselplaatsen" (A/B) waarbij handelaren wekelijks van plek ruilen, duidt op een poging om de beste locaties eerlijk te verdelen onder de kooplieden.

Briefkaart (voorzijde)

* **Geadresseerde:** De kaart is gericht aan E. Moscoviter. De toevoeging "Vischschoonmaker" (vis-schoonmaker) verduidelijkt zijn beroep, wat in die tijd gebruikelijk was om verwarring tussen personen met dezelfde achternaam te voorkomen of als extra adreskenmerk. * **Adres:** De 3e Oosterparkstraat 42-II bevindt zich in de Oosterparkbuurt in Amsterdam-Oost. De toevoeging "II" duidt op de tweede verdieping. * **Postale kenmerken:** De tekst "Frankeering in afrekening" betekent dat de afzender (vaak een overheidsinstantie of groot bedrijf) een contract had met de PTT waarbij de portokosten achteraf werden verrekend, in plaats van met losse postzegels. Het handgeschreven wijknummer '20' hielp bij de handmatige sortering door de postbodes. * **Staat van het document:** Het document is goed leesbaar. De groene '16' linksboven is waarschijnlijk een archiefnummer of een nummering aangebracht tijdens een administratief proces.

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

* **Schrift:** Het document is geschreven in een vlot, enigszins formeel cursief handschrift, kenmerkend voor de eerste helft van de 20e eeuw. De tekst is goed leesbaar met enkele archaïsche spellingvormen (zoals "geteekend" en "Vischschoonmaker"). * **Inhoud:** De brief is een formeel bezwaar tegen een wijziging of toewijzing van een standplaats voor een visreinigster. De afzender, mevrouw Moscoviter, legt uit dat zij is ingedeeld op plek No. 2, terwijl zij recht meent te hebben op plek No. 1 (waarvoor zij getekend heeft). Haar argument is economisch van aard: op de tweede plek kan zij "haar brood niet verdienen". * **Opvallende details:** De genoemde locaties (Blasiusstraat en Camperstraat) liggen in de Oosterparkbuurt in Amsterdam. De hoek van de Camperstraat 52 bij de Blasiusstraat was destijds een plek waar straathandel plaatsvond.

Brief (handgeschreven)

* **Inhoud:** De schrijfster verzoekt de directeur om de marktvergunning (de "kaart") van haar echtgenoot over te schrijven op naam van haarzelf en haar ongetrouwde zus, Debora Fresco. Ze motiveert dit verzoek door aan te geven dat haar man "weg" is en dat zijzelf te zwak is (vanwege open tuberculose) om de marktplaats alleen te exploiteren. * **Toon:** De brief is geschreven in een beleefde, maar uiterst dringende en wanhopige toon ("dringende bede", "Er hangt voor ons beiden zoo ontzettend veel vanaf"). De schrijfster benadrukt haar fysieke zwakte en de noodzaak voor "rust" en "broodwinning". * **Taalgebruik:** Het Nederlands is verzorgd maar bevat enkele karakteristieke elementen uit die tijd en persoonlijke spellingen, zoals "mnen broodwinning" (mijne) en "G.D." (vermoedelijk de Gemeentelijke Geneeskundige Dienst, de huidige GGD). * **Fysieke details:** De brief is geschreven op gelinieerd papier met een duidelijk leesbaar maar ietwat trillend handschrift, wat past bij de genoemde ziekte en de emotionele staat van de schrijfster.

Handgeschreven administratieve notitie op gelinieerd papier.

* **Inhoud:** Het document betreft een administratieve wijziging met betrekking tot de "oproeping" (voor deportatie) van I. Moscoviter. Er wordt genoteerd dat de registratie is overgezet ("overgeschreven") op naam van zijn echtgenote, E. Moscoviter. * **Terminologie:** * **"Oproeping":** De officiële term voor de sommering om zich te melden voor transport naar de kampen. * **"Spnr.":** Mogelijk een afkorting voor *Sperre-nummer* (vrijstellingsstempel) of een specifiek lijstnummer. * **"Mut":** Afkorting voor *Mutatie*, een administratieve wijziging. * **"m.i. onbergen":** Deze term is ongebruikelijk; het kan een verschrijving zijn voor "onbekend" of verwijzen naar het fysiek "opbergen" (archiveren) van het dossier. * **Status:** De doorgehaalde term "Freester" achter de naam van de echtgenote is onduidelijk, maar zou kunnen verwijzen naar een eerdere status of beroep die niet langer relevant was voor de administratie.

Handgeschreven ambtelijk briefje / notitie.

Dit korte schrijven legt een tragisch moment in de geschiedenis van de Joodse marktkooplieden in Amsterdam vast. De afzender, J. Renz, reageert op een niet nader gespecificeerd verzoek over de marktplaatsen van het echtpaar Moscoviter. Hij stelt vast dat zij sinds **13 juli 1942** hun vaste standplaats op het Waterlooplein niet meer hebben gebruikt. De zakelijkheid van de bureaucratische taal maskeert de gruwelijke werkelijkheid van die tijd. De datum 13 juli 1942 is cruciaal: dit was de week waarin de grootschalige deportaties van Joden vanuit Amsterdam naar doorgangskamp Westerbork en vervolgens naar de vernietigingskampen in Polen begonnen. Het feit dat zij vanaf die dag niet meer op de markt verschenen, is een direct gevolg van hun arrestatie of deportatie.

Administratieve omslag of indexkaart van een medisch dossier.

* **Identificatie:** Het document betreft een dossier van het Consultatie-Bureau (C.B.) voor tuberculosebestrijding in Amsterdam. Het dossiernummer is "D 5553". * **Persoonsgegevens:** De genoteerde naam is "E. Moscoviter - Treser". De dubbele naam duidt waarschijnlijk op een getrouwde vrouw (geboortenaam en echtgenoot). * **Datering:** De code "5000-12-'42" onderaan de kaart geeft aan dat dit type formulier in een oplage van 5000 stuks gedrukt is in december 1942. Dit plaatst het gebruik van dit specifieke document midden in de Tweede Wereldoorlog. * **Handgeschreven elementen:** Er staat een streep onder de naam "Treser", mogelijk om de hoofdsortering aan te geven.

Officiële brief / Marktvergunning-correspondentie.

* **Inhoud:** In deze brief krijgt mevrouw Ester Moscoviter-Fresco toestemming van de gemeente om op haar marktplaats op het Waterlooplein te worden bijgestaan door Debora Fresco. De toestemming is "tot wederopzegging", wat betekent dat de overheid de toestemming op elk moment kan intrekken. * **Taalgebruik:** De brief hanteert de voor die tijd gebruikelijke zakelijke en afstandelijke ambtelijke toon. Opvallend is de correctie in de tekst: de term "vervangen" is met x-en doorgehaald. Dit is een juridisch essentieel onderscheid: Debora Fresco mocht mevrouw Moscoviter enkel *helpen* (bijstaan), maar niet haar plek *innemen* (vervangen). * **Administratie:** De handgeschreven aantekeningen tonen het proces in het stadhuis: de inspectie door ambtenaren (Prins en Gombault) en de bevestiging dat de brief op 25 maart daadwerkelijk is verzonden.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Handgeschreven administratieve notitie op gelinieerd papier. * **Datum:** Februari 1943. * **Persoonsnamen:** I. Moscoviter, E. Moscoviter, Hahn. * **Locatie:** Waterlooplein 131, Amsterdam. * **Context:** Administratie rondom de deportatie van Joodse burgers tijdens de Tweede Wereldoorlog.

# TRANSCRIPTIE [Gecentreerd bovenaan de achterzijde] E.v. Meekeren De Ruijterkade 19 Amsterdam.

# TRANSCRIPTIE 85553 **AMSTERDAMSCHE VEREENIGING** **TOT BESTRIJDING DER TUBERCULOSE** **DISTRICTS-CONSULTATIEBUREAU:** **NIEUWE ACHTERGRACHT 100 AMSTERDAM-C.,** 23 Maart 1943 [Logo: Rood kruis met twee dwarsbalken] **POSTGIRO No. 27520** **GEM.-GIRO A A 2548** **TELEFOON No. 50500** **No.** 85553 **BIJLAGE -** Ondergeteekende ver- klaart dat EVELINA MOSCOVITER-FRESCO, geb. 27 September 1885,...

# TRANSCRIPTIE [Links boven, getypt:] E. van Meekeren Ruyterkade 19 Amsterdam.-

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Medische verklaring / Getuigschrift. * **Instantie:** Amsterdamsche Vereeniging tot Bestrijding der Tuberculose, Districts-Consultatiebureau. * **Locatie:** Nieuwe Achtergracht 100, Amsterdam. * **Datum:** 23 maart 1943. * **Referentienummer:** 85553. * **Betrokkene:** Evelina Moscoviter-Fresco (geboren 27 september 1885). * **Fysieke kenmerken:*...