Dienstverslag / Rapportage van markttoezicht. 19 augustus 1939. [Marginale aantekening bovenaan:]
besproken met M.P.G. van Raampoort
Zal hiervoor zorgdragen

Rapport

Op Zaterdag 19 Aug. '39 des v.m. omstreeks 9 uur was de toegang tot de markt Ten Katestraat, afgesloten door een aantal venters die zich hadden genesteld op den rijweg, hoek Bellamystraat. Ingevolge K.B. No. 46 waren de marktambtenaren bezig overeenkomstig Art. 7 vh Regl: de opengevallen plaatsen toe te wijzen aan rechthebbenden en met de controle op de naleving der voorschriften. Een ambtenaar moest de plaatsen toewijzen aan plhouders [plaatshouders] die stonden bij de J. v. Lennepkade, terwijl de andere ambtenaar dit moest doen aan de plhouders in de Hasebroekstraat. Dientengevolge hadden wij pas v.m. 9 uur eenige gelegenheid om voormelde venters, die de politie oogluikend liet staan, te verwijderen; wat met veel moeilijkheden gepaard ging. Een agent stond op eenige afstand rustig toe te zien dat wij de venters verwijderden. Wij werden uitgescholden voor typhuslijder terwijl uit het publiek ons insinuaties werden toegekepen [toegekrepen]. De venter A. Bos die zich 29 Juni l.l. heeft schuldig gemaakt aan geweldpleging tegen den controleur v/d Brug nam ook nu weer een dreigende houding aan.

Bovenstaande is psychologisch wel verklaarbaar, de politie laat oogluikend toe, waartegen wij krachtig optreden. Wij worden gequalificeerd als buitengewone dienstkloppers, uitslovers en bloedhonden, die ontactvol optreden tegen broodvechters, terwijl den agenten het predicaat wordt toegekend van tactvol en meelevend met de maatschappelijk misdeelden. De houding De venters A Bos en T Smit zijn geverbaliseerd. Dit rapport biedt een fascinerend inkijkje in de dagelijkse spanningen op de Amsterdamse markten vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. De kern van het conflict is de handhaving van de marktreglementen (artikel 7 van het Reglement, gebaseerd op een Koninklijk Besluit).

De tekst legt een duidelijke frictie bloot tussen de marktambtenaren (die de regels strikt uitvoeren) en de politie (die een gedoogbeleid lijkt te voeren). De ambtenaren voelen zich in de steek gelaten en gedemoniseerd. Terwijl zij proberen de orde te handhaven, worden zij door het publiek en de venters uitgescholden voor "dienstkloppers" en "bloedhonden". De term "broodvechters" voor de illegale venters duidt op de bittere armoede van die tijd; het publiek koos partij voor de arme venter tegen de 'onverbiddelijke' overheid. De vrees voor geweld is reëel, getuige de referentie naar de eerdere mishandeling van controleur Van der Brug door de venter A. Bos. In 1939 was Nederland nog herstellende van de economische crisis van de jaren '30. De werkloosheid was hoog, waardoor velen probeerden als "vrije venter" (zonder officiële vergunning of standplaats) de kost te verdienen op of nabij drukke markten zoals de Ten Katemarkt in Amsterdam-West.

De autoriteiten probeerden dit aan banden te leggen om de geregistreerde marktkooplieden (de "plaatshouders") te beschermen en de doorgang voor verkeer en hulpdiensten vrij te houden. Dit leidde tot een voortdurend kat-en-muisspel tussen handhavers en venters. De aantekening bovenaan het document ("Zal hiervoor zorgdragen") suggereert dat de klacht over de laksheid van de politie hoog werd opgenomen in de ambtelijke hiërarchie, mogelijk om de samenwerking tussen marktwezen en politie te verbeteren. A. Bos K.B. No M.P.G. van Raampoort T. Smit Marktwezen Politie