Officiële circulaire / Bekendmaking. 21 juli 1943. DEPARTEMENT VAN HANDEL, NIJVERHEID EN SCHEEPVAART

CENTRAAL DISTRIBUTIEKANTOOR
Zevenalleetjes
Zwolle

[Gestempeld nummer: 6609]

1 bijlage, te weten: 1 Machtiging. [Rechts:] No. 264276.

Zwolle, 21 Juli 1943.

Betreffende:
klantenbinding voor groente en fruit.

Met ingang van 8 Augustus 1943 zal in verschillende gemeenten in het stadgebied een klantenbinding voor groente en fruit worden ingevoerd. Deze regeling is afwijkend van de regeling, zooals vermeld in mijn rondschrijven dd. 28 November 1942, No. 247118, welk rondschrijven hiermede als vervallen moet worden beschouwd.

Gemeenten, waarvoor de regeling geldt.
De regeling voor de klantenbinding voor groente en fruit zal voorloopig slechts gelden voor de gemeenten, behoorende tot de Distributiediensten:

Doel van de regeling.
Er dient vooropgesteld te worden, dat hier geen sprake is van een distributieregeling, zooals deze voor vele andere artikelen geldt. De bedoeling van deze regeling is uitsluitend, er toe te geraken, dat de beschikbare hoeveelheden groente en fruit op zoo rechtvaardig mogelijke wijze onder de groentehandelaren en door deze onder hun klanten worden verdeeld.
Daar de soorten en hoeveelheden groente en fruit, welke de handelaar ter verdeeling onder zijn klanten ontvangt, afhankelijk zijn van den aanvoer en het seizoen, kan voor groente en fruit uiteraard geen vast „rantsoen” worden vastgesteld. Evenmin is het mogelijk, per handelaar een vaste en gelijksoortige hoeveelheid groente en fruit vast te stellen. De klantenbinding geldt eveneens voor fruit, behalve als te zijner tijd bepaalde fruitsoorten eventueel in distributie zullen worden gebracht.

ALGEMENE GANG VAN ZAKEN.
Inschrijving bij een groentehandelaar.
Ten einde gedurende een periode groente en fruit te kunnen ontvangen, — moeten —

Aan
ALLE DISTRIBUTIEDIENSTEN. * Doel: Het document informeert lokale distributiediensten over een nieuwe systematiek voor de verdeling van schaarse verse producten.
* Kern van de regeling: In tegenstelling tot houdbare producten (zoals brood of suiker), waarbij men met bonnen een vastgesteld rantsoen kon opeisen, was dit voor groente en fruit onmogelijk vanwege de wisselende aanvoer en bederfelijkheid. De oplossing was "klantenbinding": consumenten moesten zich registreren bij één vaste groenteboer, die vervolgens naar eigen inzicht de beperkte voorraad zo eerlijk mogelijk onder zijn vaste klanten moest verdelen.
* Taalgebruik: Formeel, ambtelijk Nederlands met de destijds gebruikelijke spelling (bijv. "zooals", "verdeeling", "den aanvoer").
* Geografische spreiding: De regeling beperkte zich in eerste instantie tot de grotere stedelijke gebieden in de Randstad (Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht), waar de voedselvoorziening problematischer was dan in landelijke gebieden. Dit document stamt uit juli 1943, midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. De voedseltekorten namen in deze periode hand over hand toe doordat een groot deel van de Nederlandse productie naar Duitsland werd afgevoerd.

Het Centraal Distributiekantoor (CDK) in Zwolle was het zenuwcentrum van het Nederlandse distributiestelsel. Het feit dat er voor groente en fruit geen hard "rantsoen" kon worden beloofd, onderstreept de onzekerheid van de voedselvoorziening. Burgers waren volledig afhankelijk van wat hun lokale winkelier die dag geleverd kreeg. De "klantenbinding" was een poging van de overheid om de chaos van lange rijen en hamsteren te beteugelen door mensen aan één verkooppunt te binden. Het document is een treffend voorbeeld van de toenemende regeldruk en bureaucratie waarmee de burgerbevolking te maken kreeg om in de basisbehoeften te voorzien.