Verwijst naar de "9de periode 1943" (augustus/september 1943). Bevat een verwijzing naar een rondschrijven van 15 december 1942. [Pagina 2]

— 2 —

moeten de inwoners van de onder bovengenoemde Distributiekringen vallende gemeenten zich bij een groentehandelaar als klant laten inschrijven. Alle leden van een gezin moeten bij één groentehandelaar worden ingeschreven. Het is in geen geval toegestaan, dat men de gezinsleden over verscheidene groentehandelaren verdeelt.
Tot nader order is het toegestaan, dat men per periode van groentehandelaar verandert. De perioden van de klantenbinding voor groente hebben voorloopig een duur van vier weken en vallen samen met de distributieperioden.

Inlevering bon bij den groentehandelaar.
Op Maandag, Dinsdag of Woensdag van de derde week van de periode, voorafgaande aan de periode, gedurende welke men groente of fruit van een bepaalden handelaar wenscht te ontvangen, moet een nader aan te wijzen bon van de groentekaart bij dien groentehandelaar worden ingeleverd.
Alle bonnen, waarover het gezin de beschikking heeft, moeten bij den-zelfden handelaar worden ingeleverd.
Voor de 9de periode 1943 zal één nog nader aan te wijzen bon van de groentekaart N 418 (welke vier opeenvolgende nummers bevat) moeten worden ingeleverd.

Invulling klantenlijst door de groentehandelaren.
De groentehandelaar moet elk gezin, dat „groente”-bonnen bij hem inlevert, inschrijven op de z.g. klantenlijst. Op deze klantenlijsten moeten worden ingevuld:
naam en adres van het gezinshoofd, benevens het aantal gezinsleden, terwijl voorts elk gezin op deze lijst een volgnummer krijgt.
Voor het drukken van bedoelde klantenlijsten dient U tot nader order zorg te dragen. Een machtiging tot het doen drukken van deze lijsten gaat hierbij.
Ingevolge mij rondschrijven dd. 15 December 1942, No. 249737, behoort voor het drukken van een beperkt aantal van dergelijke klantenlijsten reeds te zijn gezorgd.
Ik vestig er Uw bijzondere aandacht op, dat de ontvangstbewijzen voor ingeleverde bonnen, welke eveneens ingevolge genoemd rondschrijven reeds zijn gedrukt, bij de thans in te voeren regeling niet moeten worden gebruikt.

Inlevering „groente”bonnen bij den distributiedienst.
De groentehandelaren leveren de van de verbruikers ontvangen bonnen op Donderdag en Vrijdag van de 3de week van de periode, welke voorafgaat aan de periode, gedurende welke zij bedoelde verbruikers van groente en fruit zullen moeten voorzien, bij Uw Dienst in ter verkrijging van een toewijzing „Groente”.
De bonnen moeten op opplakvellen MD 147-02 (oud MD 18) worden geplakt en moeten met een ontvangstbewijs MD 242-01 worden ingeleverd. De bonnen behoeven niet in veelvouden van tien stuks te worden ingeleverd. De uit te reiken toewijzingen groente (voor elken bon één rantsoen) dient op het eerstvolgende tiental rantsoenen naar boven te worden afgerond.
De toewijzingen groente dient U in zoo groot mogelijke coupures uit te reiken. Zij moeten, evenals geldt voor de aardappeltoewijzingen, geldig worden gestempeld tot den tweeden Zondag, volgende op den dag van inlevering der bonnen.
Als codenummer moet op de toewijzingen van den handelaar het code- — nummer —

[Pagina 3]

— 3 —

nummer van inschrijving bij het Centraal Distributiekantoor worden ingevuld. Voor zoover de handelaar niet over een codenummer beschikt, moet hij voorloopig onder het nummer 0000 inleveren. Dergelijke handelaren moeten onmiddellijk daarna bij mijn Kantoor ter inschrijving worden voorgedragen, waartoe voor deze handelaren een adreskaart MD 244-01 (oud MD 216) moet worden ingevuld.

Inlevering toewijzing bij het Plaatselijk Verdeelkantoor (P.V.K.).
De groentehandelaar moet de van Uw Dienst ontvangen toewijzingen inleveren bij het Plaatselijk Verdeelkantoor van het Bedrijfschap voor Groenten en Fruit (hierna te noemen P.V.K.).
De toewijzingen moeten worden ingeleverd op een door het P.V.K. vast te stellen dag van de vierde week van de periode, welke voorafgaat aan de periode, waarvoor de handelaar bevoorraad zal worden.
Het P.V.K. zal den handelaar met groente en fruit bevoorraden overeenkomstig het aantal klanten, dat bij den handelaar is ingeschreven.
Dit aantal klanten blijkt dus uit het aantal rantsoenen van de toewijzing, welke de handelaar inlevert.
Tevens verstrekt het P.V.K. aan den handelaar z.g. gezinskaarten voor groente en fruit, welke de handelaar uitreikt aan degenen, die de bonnen van de groentekaart bij hem hebben ingeleverd.

Invulling en uitreiking gezinskaarten voor groente en fruit.
Deze kaarten zijn zoodanig uitgevoerd, dat zij gedurende vijf perioden (van de 9de t/m de 13de periode 1943) kunnen worden gebruikt. Verder is het deel van de kaart, dat bestemd is voor een bepaalde periode, onderverdeeld in weken, dagen en ten slotte in groente en fruit.
Bij de uitreiking van de kaart vult de handelaar naam en adres van het gezinshoofd in.
Voorts vult hij elke periode — dus ook, indien geen verandering van groentehandelaar heeft plaats gevonden — op de daarvoor bestemde plaats de volgende gegevens in:
1. Naam en adres van den handelaar (bij voorkeur firmastempel).
2. Het volgnummer, waaronder het gezin op de klantenlijst is ingeschreven.
3. Het aantal bonnen, hetwelk voor het gezin is ingeleverd.
Nadat de kaart voor een periode is ingevuld, wordt deze aan den klant ter hand gesteld.

Gebruik gezinskaart voor groente.
Het is aan den groentehandelaar ter beoordeeling, of hij de hem ter verdeeling toegewezen hoeveelheden groente en fruit per dag of b.v. om den anderen dag aan zijn klanten wil verkoopen.
De groentehandelaar zal dus b.v. ’s Maandags, ’s Woensdags en ’s Vrijdags klanten, die bepaalde volgnummers hebben, van groente en/of fruit kunnen voorzien en ’s Dinsdags, ’s Donderdags en ’s Zaterdags de overige klanten.
Op de gezinskaart dient telkenmale bij aflevering voor de desbetreffende week het vakje van Maandag, Woensdag en Vrijdag c.q. Dinsdag, Donderdag en Zaterdag te worden aangestreept. Wordt tevens fruit verstrekt, dan worden eveneens de vakjes achter „Fruit” aangestreept. Het is dus geenszins de bedoeling, dat het aantal dagen, waarvoor groente wordt verstrekt, op de gezinskaart tot uitdrukking wordt gebracht, doch slechts de dagen, waarop groente en fruit wordt geleverd.
De groentehandelaar moet, ten einde fraude te voorkomen, de vakjes aanstrepen met inkt of anilinepotlood.

— Verandering —

--- Dit document illustreert de extreme bureaucratisering van de Nederlandse voedselvoorziening tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kernpunten zijn:

• Gedwongen Winkelierskeuze: Om de distributie beheersbaar te maken, moesten gezinnen zich verplicht inschrijven bij één specifieke groenteboer ("klantenbinding").
• Strikte Tijdlijn: Er wordt gewerkt met perioden van vier weken. De inlevering van bonnen moet gebeuren in de derde week van de voorafgaande periode, zodat de handelaar zijn voorraad tijdig kan claimen bij het P.V.K.
• De Gezinskaart: Dit was een controle-instrument. De handelaar moest deze kaarten invullen en bij elke verstrekking aftekenen om te voorkomen dat gezinnen vaker dan toegestaan hun rantsoen kwamen ophalen.
• Fraudepreventie: Het expliciete voorschrift om met inkt of anilinepotlood te werken, wijst op de angst voor vervalsing of het uitgummen van markeringen door consumenten.
• Logistieke afronding: Interessant is de instructie om toewijzingen naar boven af te ronden op tientallen rantsoenen, wat duidt op een poging om de administratieve last voor de handelaar iets te verlichten.

--- Tijdens de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945) werd vrijwel alles schaars. Het Rijksbureau voor de Voedselvoorziening in Oorlogstijd stelde het distributiestelsel in om een eerlijke verdeling te garanderen (en om voedsel naar Duitsland te kunnen transporteren).

• Distributieperioden: Een jaar was opgedeeld in perioden van 4 weken. De "9de periode 1943" uit de tekst liep van circa half augustus tot half september.
• P.V.K. en Bedrijfschappen: Het Bedrijfschap voor Groenten en Fruit was een zogenaamde 'ordening' onder toezicht van de bezetter. Het Plaatselijk Verdeelkantoor (P.V.K.) vormde de lokale schakel tussen de overheid en de detaillist.
• Groente en Fruit: Hoewel groente en fruit aanvankelijk minder streng verdeeld werden dan brood of vlees, werd de schaarste in 1943 zo nijpend dat ook hier een strikte registratie nodig was. Groenten werden vaak 'op de bon' gezet om hamsteren en zwarte handel tegen te gaan.
• Anilinepotlood: Dit type potlood was in die tijd gebruikelijk voor officiële documenten omdat de paarsblauwe kleur moeilijk weg te gommen was zonder het papier te beschadigen, vergelijkbaar met moderne inkt.