Officiële brief van de Gemeente Amsterdam. 22 december 1943. De Wethouder voor de Levensmiddelen, Wasch- en schoonmaak-, bad- en zweminrichtingen (namens het college van Amsterdam). De ondertekenaar is vermoedelijk Jan Feitsma (NSB-wethouder). De Directeur van de Dienst van het Marktwezen, Amsterdam. [Stempel boven midden:] No. 46^A/324/2 M. 1943 27/n
[Handgeschreven rechtsboven:] 639, w., np. Dir., Th. Siebenhuysen, [onleesbare paraaf]
[Logo Gemeente Amsterdam]
Gemeente Amsterdam
Raadhuis, O.Z. Voorburgwal

Telefoon 43130, 43321

Men wordt verzocht, bij het antwoord nauwkeurig den datum, het nummer en de afdeeling van dezen brief te vermelden

Aan den heer Directeur van den Dienst van het Marktwezen.

Afd. L.M. No. 1029
Bijlagen -1943-
Uw brief:
Datum: 22 December 1943.

Onderwerp: voorrangskaarten N.V.D.

In antwoord op Uw schrijven d.d. 10 December j.l. No.46a/324/2 M, hetwelk medegeteekend werd door den Gemeentelijken Adviseur voor de Voedings- en Distributieaangelegenheden, deel ik U mede, dat ik mij met de daarin vervatte beschouwingen wel kan vereenigen.

Reeds op 12 October j.l. werd door mij aan den Stedelijken Leider van den Nederl. Volksdienst bericht, dat ik er mijn medewerking niet aan kon verleenen, dat aan het stelsel van voorrangskaarten uitbreiding zou worden gegeven. Een afschrift van dit schrijven doe ik U hierbij toekomen.

[* Paraaf linker marge: VM]

De Wethouder voor de Levensmiddelen, Wasch- en schoonmaak-, bad- en zweminrichtingen,

[Handtekening: J. Feitsma]

[Handgeschreven groot in blauw potlood:] KM 174

[Onderaan:]
Model G.A. 5
Stadsdrukkerij Amsterdam
20826 10-42-5000 In dit schrijven uit december 1943 reageert de wethouder op een voorstel of advies van de Dienst van het Marktwezen en de Gemeentelijke Adviseur voor Voedings- en Distributieaangelegenheden. De kern van de zaak is de uitbreiding van het systeem van 'voorrangskaarten' voor leden of begunstigden van de Nederlandsche Volksdienst (N.V.D.).

Opvallend is dat de wethouder de eerdere afwijzing van dit verzoek (uit oktober 1943) bevestigt. Hoewel het bestuur van Amsterdam in deze periode onder nationaalsocialistische invloed stond, toont dit document de bureaucratische grenzen van privilege-toekenning. De weigering om het systeem van voorrangskaarten uit te breiden kan te maken hebben met de extreme schaarste in de winter van 1943; te veel uitzonderingen en voorrangsregelingen zouden het al wankele distributiesysteem voor de algemene bevolking verder kunnen ondermijnen. Dit document stamt uit het hart van de Tweede Wereldoorlog tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De Nederlandsche Volksdienst (N.V.D.) was een nationaalsocialistische organisatie, gemodelleerd naar de Duitse Nationalsozialistische Volkswohlfahrt (NSV). Het doel van de N.V.D. was om alle maatschappelijke zorg en liefdadigheid onder controle van de NSB te brengen.

'Voorrangskaarten' gaven de houder het recht om bij winkels of markten de wachtrij over te slaan of gegarandeerd toegang te krijgen tot schaarse producten. De wethouder die de brief ondertekende, Jan Feitsma, was een prominent NSB-lid en de beruchte regeringscommissaris-wethouder voor onder andere de voedselvoorziening in Amsterdam. De strikte toon en het vasthouden aan bestaande regels typeren de complexe ambtelijke dynamiek waarbij zelfs pro-Duitse bestuurders soms de rem zetten op de eisen van partijorganisaties om de openbare orde en basisvoorzieningen beheersbaar te houden.