Getypte officiële brief (doorslag of kopie). Amsterdam, 12 oktober 1943. J.L. Strak, Wethouder voor de Levensmiddelen, Wasch- en schoonmaak-, bad- en zweminrichtingen van de gemeente Amsterdam. De Stedelijk Leider van de Nederlandsche Volksdienst (NVD), Amsterdam. No.449 L.M. -1943-

No. 76A/324/3 M. 1943 12/7 (paars stempel)

Amsterdam, 12 October 1943.

Aan den Stedl.Leider van den Nederl.Volks-
dienst,
Raamgracht 4,
A_L_H E_R(C).

Door U werd mij een groot aantal voorrangskaarten toegezonden voor
invaliden, ouden van dagen, zieke en herstellende personen en moeders
van groote gezinnen, met verzoek deze van mijn handteekeningsstempel te
doen voorzien.
In verband hiermede herinner ik U aan mijn schrijven d.d.18 Augustus
j.l., No.449 L.M., waarin ik U mededeelde, welke bezwaren ik tegen het
op eenigszins groote schaal verstrekken van voorrangskaarten heb en
waaraan ik toevoegde, dat het niet in mijn voornemen lag, den Burge-
meester voorstellen in de door U gewenschte richting te doen.
Dit standpunt wordt door mij nog steeds ingenomen; aan Uw verzoek
tot afstempeling van de mij toegezonden kaarten zal mitsdien geen gevolg
worden gegeven.
Deze kaarten kunt U aan mijn afdeeling doen afhalen.

VM

De Wethouder voor de Levensmiddelen,
Wasch- en schoonmaak-, bad- en zwem-
inrichtingen,
(get.) J.L.Strak. In dit schrijven weigert wethouder J.L. Strak resoluut om mee te werken aan het valideren van een grote hoeveelheid 'voorrangskaarten'. De Nederlandsche Volksdienst (NVD) had hem verzocht deze kaarten te voorzien van zijn handtekeningstempel. Deze kaarten waren bedoeld voor kwetsbare groepen zoals invaliden, ouderen en grote gezinnen, om hen waarschijnlijk voorrang te geven bij schaarse middelen of diensten.

Strak verwijst naar een eerdere brief uit augustus 1943 waarin hij al zijn bezwaren tegen het op grote schaal verstrekken van dergelijke kaarten had geuit. Hij weigert zelfs om het verzoek voor te leggen aan de burgemeester. De ongetekende kaarten worden teruggestuurd om door de NVD te worden afgehaald. De toon van de brief is formeel en bureaucratisch, maar de weigering is onomwonden. Het document dateert uit oktober 1943, een periode van diepe bezetting in Nederland waarin schaarste aan voedsel en middelen alomtegenwoordig was. De Nederlandsche Volksdienst (NVD) was een door de nationaalsocialisten opgerichte organisatie die alle particuliere maatschappelijke hulpverlening moest vervangen volgens de principes van de Nieuwe Orde.

De weigering van wethouder Strak kan vanuit twee perspectieven worden bekeken. Enerzijds kan het een puur zakelijke, bestuurlijke beslissing zijn om de inflatie van 'voorrang' te voorkomen; als te veel mensen voorrang hebben, verliest de kaart zijn waarde. Anderzijds kan het gelezen worden als een vorm van ambtelijke obstructie of onwil om mee te werken met een collaborerende instantie als de NVD. Strak bleef gedurende de bezetting in functie, wat vaak een lastige evenwichtsoefening betekende tussen het draaiende houden van de stad en de eisen van de bezetter en zijn sympathisanten. De "voorrangskaarten" waren in deze tijd van gebrek een machtig middel, en de strijd om wie deze mocht uitgeven en valideren was een strijd om controle over de sociale zorg. J.L. Strak Gemeente Amsterdam