Zakelijke circulaire / Dienstbrief. 28 oktober 1943. Bedrijfschap voor Groenten en Fruit, Afdeeling Boekhouding. Bedrijfschap voor Groenten en Fruit
Laan Copes van Cattenburch 62 Telef. 557480 ’s-Gravenhage

Afdeeling: Boekhouding
Dict.: Ka.
No. G. 193/’43
Toestel 41
Postrekening Nr. 493653

AAN DEN GEADRESSEERDE

’s-Gravenhage, 28 October 1943

Betr.: Leveringen v. Tuinbouwproducten op Wehrmachtbezugscheine.

Mijne Heeren, No. 105/36/4 M. 1943 3/11

Het is gebleken, dat niet alle handelaren, die aan de Wehrmacht op de gele Wehrmachtbezugscheine leveren, geheel op de hoogte zijn van de met ingang van 16 Augustus 1943 in werking getreden nieuwe betalingsregeling. Voor het geval aan U rechtstreeks nog niet onze circulaire G. 156 van 16 Aug. 1943 werd toegezonden, sluiten wij alsnog een exemplaar bij, met verzoek daaraan de noodige aandacht te willen schenken.

In aansluiting op bovengenoemde circulaire verzoeken wij U om:

1. Niet alleen op Uw factuur te vermelden de nummers van de Dienststelle, doch ook van de Bezugscheine, zooals die rechts bovenaan staan aangegeven.

2. Op de achterzijde van de Scheine niet alleen te laten aanteekenen wat de veiling levert, doch ook het gedeelte dat elders wordt bijgekocht uit den „vrijen handel”, of uit eigen voorraad afkomstig is.

3. Ook een copiefactuur in te zenden ingeval een Wehrmachtonderdeel in afwijking van de regeling zou zijn genoodzaakt om contant te betalen. Op die factuur dient dan de verklaring van een daartoe bevoegd persoon van het legeronderdeel te zijn gesteld waaruit blijkt, dat de post contant is betaald en de producten inderdaad werden ontvangen.

4. Slechts copiefacturen bij ons in te dienen voor geleverde groenten en fruit, dus niet voor aardappelen en andere leveranties.

Z. O. Z. Dit document is een administratieve instructie gericht aan handelaren in de groente- en fruitsector tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De kern van de brief is het stroomlijnen van de facturatie en verantwoording van leveringen aan de Duitse weermacht (Wehrmacht).

De nadruk ligt op de "Wehrmachtbezugscheine" (inkoopbonnen of distributiebonnen van het leger). Opvallend zijn de volgende punten:
* Controle: Er wordt streng gecontroleerd op de herkomst van producten (veiling versus "vrije handel").
* Bureaucratie: Het gebruik van specifieke nummers van de Dienststelle (legerplaats/bureau) en de bonnen is verplicht voor de boekhouding.
* Uitzondering: Punt 4 specificeert dat aardappelen buiten deze specifieke regeling van het Bedrijfschap vallen, wat duidt op een gescheiden distributieapparaat voor basisvoedsel. Het document dateert uit oktober 1943, een periode waarin de schaarste in bezet Nederland toenam en de Duitse bezetter de grip op de voedselvoorziening verstevigde. Het Bedrijfschap voor Groenten en Fruit was een zogeheten publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie (PBO) die onder toezicht stond van de bezetter.

De handelaren zaten in een lastige positie: zij moesten enerzijds voldoen aan de leveringsplichten aan de Wehrmacht (vaak tegen vastgestelde prijzen) en anderzijds manoeuvreren binnen de regels van de distributie. Het vermelden van de "vrije handel" (punt 2) was cruciaal voor de bezetter om zicht te houden op de informele markt en zwarte handel. De "gele" Bezugscheine waren specifiek bedoeld voor de logistiek van de bezettingsmacht om directe opeisingen in goede administratieve banen te leiden en te verrekenen met de Nederlandse schatkist (de zogeheten bezettingskosten).