Getypt memorandum/brief (fragment) 9 juli 1943 De Directeur (dienstnaam niet vermeld op dit fragment, waarschijnlijk Distributiedienst of Marktwezen) 1.                        9 Juli                43
46a/148/7        den Heer Wethouder voor
xx    de Levensmiddelen.

ons voor den winkeliers de verplichting op te leggen om
een klantenboek aan te leggen, waarin moet worden geno-
teerd aan wie(n) en hoeveel visch werd verkocht. Door de
ambtenaren van mijn dienst en van den Centralen Contrôle-
dienst zullen dan steekproeven worden genomen, o.a. door
de in het klantenboek vermelde klanten op te roepen of te
bezoeken; hierdoor kan de juistheid van de verantwoording
in het klantenboek worden vastgesteld en kunnen maatrege-
len tegen knoeiers worden genomen.

                                       De Directeur, De tekst is een ambtelijk voorstel om de controle op de visverkoop te intensiveren. De kern van het plan is de invoering van een verplicht "klantenboek" voor winkeliers. Hierin moest de identiteit van de koper en de hoeveelheid verkochte vis worden vastgelegd.

Het doel van deze maatregel was tweeledig:
1. Het creëren van een sluitende administratie.
2. Het mogelijk maken van verificatie bij de consument zelf.

De tekst is zakelijk en repressief van aard. Met "knoeiers" wordt in deze context gedoeld op personen die zich bezighielden met de zwarte handel of het omzeilen van de distributievoorschriften. De genoemde "Centralen Contrôledienst" (CCD) was de beruchte opsporingsinstantie die tijdens de bezettingstijd toezag op de naleving van economische wetgeving en rantsoenering. Dit document is opgesteld in juli 1943, midden in de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode was de schaarste aan voedsel groot en was vrijwel alles op de bon. Vis was een belangrijk alternatief voor het schaarse vlees, maar ook de vishandel werd door de bezetter en de meewerkende Nederlandse overheid aan banden gelegd om te voorkomen dat voorraden naar de zwarte markt verdwenen.

De "Wethouder voor de Levensmiddelen" was een functie binnen het gemeentebestuur (waarschijnlijk van een grote stad zoals Amsterdam) die direct verantwoordelijk was voor de voedselvoorziening en de distributie onder de bevolking. De maatregel die hier wordt voorgesteld, illustreert de totale controle van de overheid op het economische verkeer en het dagelijks leven van de burger tijdens de oorlogsjaren. Het systeem van steekproeven waarbij burgers thuis konden worden bezocht om hun aankopen te controleren, getuigt van de vergaande opsporingsbevoegdheden in die tijd. Marktwezen