Brief/intern memorandum (concept of reactie op concept). 2 juni 1943 (gebaseerd op handgeschreven notitie). De Wethouder voor de Levensmiddelen, Wasch- en schoonmaak-, bad- en zweminrichtingen (vermoedelijk Gemeente Amsterdam). [Getypte tekst]

paling in comestibleszaken voorkomen wordt.
Aalverkoop uitsluitend op markten.
Met Uw opvatting, dat ter wille van een gemakkelijke contrôle, de verkoop van aal in winkels niet dient te worden verboden, kan ik mij vereenigen. Niet evenwel met Uw meening, dat contrôle op den verkoop van de aal in winkels vrijwel onuitvoerbaar is.
Naar mijn meening dient aan winkeliers, die aal verkoopen, de verplichting opgelegd te worden, een klantenboek aan te leggen, waar-in genoteerd wordt aan wie(n) en hoeveel visch werd verkocht.
Van de zijde van Uw ambtenaren zullen steekproeven genomen dienen te worden naar de aldus verkregen gegevens, waardoor de juistheid kan worden vastgesteld en maatregelen tegen knoeiers kunnen worden geno-men.
Ik verzoek U mij een nieuw concept-schrijven te doen toekomen, waarin met mijn opmerkingen rekening wordt gehouden.

VM De Wethouder voor de Levensmiddelen,
M Wasch- en schoonmaak-, bad- en zwem-
inrichtingen,

                                    [Handtekening: P. Steenhoven / onleesbaar]

[Handgeschreven tekst linksonder]

zie gewijzigde
concept
[Paraaf]
2/6 '43 In dit document reageert de wethouder op een voorstel betreffende de verkoop van aal. De kern van het geschil is of aal alleen op markten verkocht mag worden of ook in winkels (comestibleszaken).

De wethouder is het ermee eens dat verkoop in winkels toegestaan moet blijven, maar wijst de bewering af dat controle daarop onmogelijk zou zijn. Hij stelt een specifieke maatregel voor: winkeliers moeten een "klantenboek" bijhouden met daarin de namen van kopers en de hoeveelheden. Dit moet vervolgens door ambtenaren via steekproeven gecontroleerd worden om "knoeiers" (fraudeurs of zwarthandelaars) aan te pakken. De brief eindigt met een opdracht om een nieuw concept-besluit op te stellen waarin deze eisen zijn verwerkt. Het document dateert uit juni 1943, midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. In deze periode was de voedselvoorziening uiterst schaars en strikt gereguleerd via een distributiesysteem.

De zorg over "knoeiers" en de noodzaak voor een "klantenboek" en "steekproeven" moeten in dit licht worden gezien: de overheid (onder toezicht van de bezetter) probeerde met man en macht de zwarte handel in schaarse goederen zoals vis te onderdrukken. De genoemde wethouderstitel (Levensmiddelen, Wasch- en schoonmaak-, bad- en zweminrichtingen) is kenmerkend voor de uitgebreide gemeentelijke bemoeienis met de dagelijkse levensbehoeften in grote steden zoals Amsterdam tijdens de oorlogsjaren.