Getypte ambtelijke brief. 30 augustus 1944. Onbekend (ondertekend als "de ondergeteekenden", mogelijk een afdeling Visserij of Voedselvoorziening). Referentie: 46a/193/1 M. Initialen: VD/HB. Den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, Alhier. VD/HB.

46a/193/1 M.

30 Augustus 1944.

Vischverdeeling:
rookersvraagstuk.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .
==========

Meermalen hebben de ondergeteekenden, zooals U wel bekend is, geschreven over de moeilijkheden, waarin de groep rookers-kleinhandelaren, die in de verdeeling zijn opgenomen, zijn komen te verkeeren, doordat de aal voor den handel is weggevallen. Op allerlei manieren is getracht de rookers aan handel te helpen; zij zijn opgenomen in de mosselenverdeeling(des winters); in de spieringverdeeling (des zomers), terwijl zij eveneens opgenomen werden in de verdeeling van visch van Scheveningen. Een bevredigende oplossing kon tot nu toe niet worden verkregen; de spieringaanvoer is te wisselvallig, terwijl de aanvoer van visch uit Scheveningen zeer is teruggeloopen.

De laatste weken komt er echter weer eenige aanvoer van laatstgenoemde plaats en konden ook de daarvoor in aanmerking komende rookers weer aan handel worden geholpen. In tegenstelling tot den aanvoer uit Scheveningen van eenige maanden geleden bestaat hij thans voor het allergrootste deel uit zeer kleine schol(schol IV = de kleinste maat van ongeveer 15 cm.).

Deze visch is zeer moeilijk te verkoopen en het is op verkoopplaatsen voor de rookers reeds eenige malen voorgekomen, dat deze van de schol niet konden loskomen. Wanneer de schol is ontdaan van kop en vinnen, blijft er zoo weinig van over, dat de bevolking daaraan geen olie of boter wil spendeeren.

Deze moeilijkheid werd ook in de steden Rotterdam en Den Haag ondervonden, reden waarom men er toe is overgegaan, deze kleinste maat schol te laten rooken. Er ontstaat dan een product, dat smakelijk is en dat, naar in bovengenoemde steden is gebleken, vlot wordt verkocht. De vorige week is bij wijze van proef een kleine hoeveelheid schol IV door een Amsterdamschen rooker gerookt; de deskundige commissieleden waren over het resultaat zeer tevreden. Wij geven U daarom in overweging ook in onze stad een dergelijken maatregel te treffen. Het Bedrijfschap voor Visscherijproducten kan met dezen maatregel [tekst breekt hier af] * Kernprobleem: Visrokers, die traditioneel van de palinghandel (aal) leefden, zitten zonder werk omdat er geen aanvoer meer is. Pogingen om hen te laten handelen in mosselen of spiering zijn mislukt door onregelmatige aanvoer.
* De 'Schol IV' kwestie: Er is momenteel een aanvoer van zeer kleine schol uit Scheveningen. Als verse vis is deze onverkoopbaar: na het schoonmaken blijft er zo weinig vis over dat huisvrouwen hun schaarse rantsoen aan bakolie of boter er niet aan willen verspillen.
* Voorgestelde oplossing: Het roken van deze kleine schol. Dit procedé is al succesvol gebleken in Rotterdam en Den Haag. Een proef in Amsterdam met een lokale roker is door experts positief beoordeeld.
* Toon: De brief is zakelijk, urgent en beleidsmatig van aard. Het is een duidelijk voorbeeld van de creatieve oplossingen die gezocht werden om de voedselvoorziening en de lokale economie draaiende te houden tijdens de oorlogsschaarste. Dit document is geschreven op 30 augustus 1944, slechts enkele dagen voor 'Dolle Dinsdag' (5 september 1944). De geallieerden rukten op en de spanning in het bezette Nederland was om te snijden. De voedselvoorziening was in deze periode uiterst precair.

De vermelding dat mensen geen "olie of boter wil spendeeren" aan kleine visjes, typeert de extreme schaarste aan vetstoffen in het laatste oorlogsjaar. Olie en boter waren strikt gerantsoeneerd en men wilde deze alleen gebruiken voor producten die substantieel bijdroegen aan de maaltijd. Door de vis te roken, werd het een kant-en-klaar product dat zonder kostbaar vet gegeten kon worden, wat het aantrekkelijk maakte voor de hongerende bevolking. De brief illustreert de bureaucratische pogingen om de handel van de 'rookers-kleinhandelaren' te redden in een tijd waarin de traditionele aanvoerlijnen (zoals die voor aal) volledig waren ingestort.