[Linksboven, in kader:]
BIJBLAD VAN:
M. [Missive] No. 30/7/1 193 9
DOORGEZONDEN: 21/1

[Rechtsboven, handgeschreven:]
641
Th. Renz
advies
23-1-39
de Man.

[Hoofdtekst:]
Het verzoek van Josef Büschel
om zich op zijn plaats op de markt
Waterlooplein, door zijn compagnon
Hans Rabinowitz te mogen laten assis-
teeren, moet m.i. [mijns inziens] worden afgewezen.
Rabinowitz kan als buitenlander geen
vaste marktplaats bekomen. m.i. moet
worden tegengegaan dat buitenlanders,
door zich met vaste plaatshouders te
associeeren, plaatsen op de markten gaan
innemen.

[Onderaan:]
30/7/3
3.
13/2/’39 [initialen]
9-2-’39
de Man.

--- Dit document betreft een intern ambtelijk advies over een vergunningsaanvraag voor de markt op het Waterlooplein in Amsterdam. Josef Büschel verzoekt om assistentie van zijn compagnon Hans Rabinowitz. Het advies van de ambtenaar (vermoedelijk 'de Man') is resoluut negatief.

De kern van de afwijzing is gelegen in de nationaliteit van Rabinowitz: hij is een 'buitenlander'. De adviseur voert een beleidsmatig argument aan: men wil voorkomen dat buitenlanders 'via een achterdeur' (door compagnonschap met een vaste plaatshouder) een plek op de markt bemachtigen waar ze zelfstandig geen recht op zouden hebben.

De toon is formeel en illustratief voor de strikte regulering van de Amsterdamse markten in die tijd. De namen van de betrokkenen, Büschel en Rabinowitz, wijzen in combinatie met de datum (begin 1939) zeer waarschijnlijk op Joodse vluchtelingen uit Duitsland of Centraal-Europa.

--- De datum van dit document, januari/februari 1939, is cruciaal voor de historische context. Het is slechts enkele maanden na de Kristallnacht in Duitsland, een periode waarin de stroom Joodse vluchtelingen naar Nederland toenam.

De Nederlandse overheid voerde in deze jaren een steeds restrictiever beleid ten aanzien van buitenlanders en vluchtelingen, met name wat betreft hun deelname aan het economisch verkeer. Er bestond een angst voor concurrentie met de 'eigen' bevolking in een tijd van economische broosheid.

Het Waterlooplein was van oudsher een centrum van Joodse handel in Amsterdam. Dit document laat zien hoe de gemeentelijke bureaucratie instrumenten inzette om de toegang van nieuwkomers tot deze marktplekken te blokkeren. Het weerspiegelt de vijandige houding van de overheid tegenover 'vreemdelingen' die probeerden in hun eigen levensonderhoud te voorzien. Gemeente Amsterdam