Ambtelijke brief/rapport (concept) 22 juni 1920 [Briefhoofd]
MARKTWEZEN
HOOFDBUREAU
AFDEELING A
MARKTEN

Nº. 1358 M.

[Handgeschreven aantekening bovenaan:] (Vr. concept) [geparafeerd]

AMSTERDAM, 22 Juni 1920.

Verzoeke bij de beantwoording datum en nummer te willen aanhalen.

25 BIJLAGEN [Getal '25' handgeschreven]

Onderwerp:

Onder terugzending van het my om bericht en raad gezonden nader rapport van den [handgeschreven tussenvoeging: door hem] Hoofdcommissaris van Politie over het aanwyzen van het Haarlemmerplein als kostelooze marktplaats, heb ik de eer U nog het volgende op te merken.

Dat de drukte op het Haarlemmerplein niet belangryk zal vermeerderen, wanneer een kostelooze markt wordt gesticht, moet ik beslist tegenspreken. Immers zullen dan de beide vluchtheuvels geheel aan het verkeer worden onttrokken, doordien de venters met hun aanhang de beide pleintjes zullen bevolken en hierdoor het verkeer langs den openbaren weg vergrooten. Teneinde aan te toonen, dat [Handgeschreven in de marge:] In verband met de opmerking van de H.C. omtrent het gebruik d. vluchtheuvel de opmerking van den Heer Hoofdcommissaris niet juist is, waar hy zegt, dat de vluchtheuvels nimmer gebruikt worden, deed ik op een paar willekeurig gekozen dagen door het marktpersoneel nagaan van welken omvang het verkeer van voetgangers over bedoelde pleintjes was in de richting van den Haarlemmerdyk naar de brug voor het Nassauplein en omgekeerd. Het resultaat daarvan was als volgt:

11 Juni van 4 tot 5 uur namiddags 5880 voetgangers
12 " " 8 " 9 " voormiddags 4320 " "
12 " " 12 " 1 " namiddags 6752 " "
15 " " 10 " 11 " voormiddags 4764 " "

Aan den Heer
Wethouder voor
het Marktwezen. Dit document is een ambtelijk schrijven van het Amsterdamse "Marktwezen" aan de verantwoordelijke wethouder. De kern van de tekst is een zakelijk meningsverschil tussen de Hoofdcommissaris van Politie en de afdeling Markten over de inrichting van het Haarlemmerplein.

De Hoofdcommissaris stelde blijkbaar voor dat het plein een geschikte plek was voor een "kostelooze markt" omdat de aanwezige vluchtheuvels toch niet gebruikt werden. De opsteller van deze brief spreekt dit krachtig tegen ("moet ik beslist tegenspreken") en onderbouwt dit met empirisch bewijs: een verkeerstelling uitgevoerd door het marktpersoneel. De getallen (tot wel 6752 voetgangers per uur) dienen als bewijs dat de vluchtheuvels essentieel zijn voor de verkeersstroom en voetgangersveiligheid.

De spelling is kenmerkend voor de vroege 20e eeuw (bijv. my, aanwyzen, kostelooze, belangryk). Het document is gemarkeerd als "(Vr. concept)", wat duidt op een voorlopige versie die nog goedgekeurd of bijgesteld moest worden. In de jaren '20 van de vorige eeuw groeide Amsterdam hard en nam de druk op de openbare ruimte toe. Het Haarlemmerplein was een cruciaal knooppunt tussen de Haarlemmerdijk, de Spaarndammerbuurt en de Staatsliedenbuurt.

De discussie over "kostelooze marktplaatsen" (vrije markten waar handelaren zonder staangeld mochten staan) was destijds actueel in het kader van armoedebestrijding en de regulering van straathandel. Echter, de opkomst van gemotoriseerd verkeer en de grote aantallen voetgangers (zoals de telling laat zien) zorgden voor frictie tussen de economische functie van pleinen (markt) en de verkeersfunctie. De brief illustreert hoe de gemeente destijds op basis van vroege verkeersdata beleid probeerde te vormen.