Salomon Schaap

Archiefkaart / Administratief bijblad (Algemene Zaken Model No. 14).

Dit document is een administratief verslag betreffende de arbeidssituatie van een individu genaamd **H. Schaap** in april 1942. Uit de aantekeningen kunnen we het volgende afleiden: 1. **Medische afkeuring:** H. Schaap is medisch afgekeurd voor uitzending naar een "Rijkswerkkamp". Dit waren kampen waar werklozen werden ingezet voor zware arbeid (ontginning, infrastructuur). Tijdens de oorlog werden deze kampen steeds dwingender van karakter. 2. **Financiële status:** Er wordt expliciet vermeld dat hij geen "rentvergoeding" heeft ontvangen, wat duidt op een onderzoek naar zijn recht op sociale uitkeringen of steun. 3. **Huisvesting/Werkplek:** Een eerdere toewijzing of plan in de **Joubertstraat** is ingetrokken. In plaats daarvan wordt hij voorgedragen voor een "sollicitantenlijst" voor de **Gaasbeekstraat**. 4. **Bureaucratische gang:** Het dossier wordt binnen twee weken door drie verschillende personen (Smit, de Inspecteur en Bergen) gezien en afgetekend, wat wijst op een strakke ambtelijke controle op de arbeidsinzet.

Handgeschreven brief

* **Inhoud:** De afzender, H. Schaap, verzoekt om twee zaken: toestemming voor zijn zoon om hem te helpen op de markt in de Gaaspstraat (door hem gespeld als "Gaapstraat") en een 'kruierskaart' voor zijn zoon. * **Motivering:** Schaap is "afgekeurd" voor zwaar werk nadat hij een jaar in de werkverruiming heeft gezeten. Hij is slecht ter been en kan de zware vrachten niet meer zelf vervoeren ("reiden") van en naar de Centrale Markt. * **Taalgebruik:** Het schrijven bevat diverse spelfouten en dialectische invloeden die typerend zijn voor de gesproken taal van die tijd ("beleeft" in plaats van beleefd, "reiden" voor rijden, "af" voor of). De toon is uiterst onderdanig en beleefd, wat gebruikelijk was in correspondentie met officiële instanties. * **Topografie:** De afzender woont in de Gerard Doustraat (De Pijp) en werkt op de markt in de Gaaspstraat (Rivierenbuurt). De "centralen markt" verwijst naar de Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat.

Getypte administratieve lijst met handgeschreven annotaties.

Dit document is een register van marktkooplieden die werkzaam waren op een Amsterdamse markt, zeer waarschijnlijk de markt op het Waterlooplein of een van de speciaal aangewezen "Joodse markten" tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kolom 'Artikel' toont een grote diversiteit aan handel: van etenswaren (koek, ijs, vis, groente en fruit) tot textiel en schoenfournituren. De term "ongeregeld" duidt op de handel in diverse kleine goederen (snuffelmarkt). De berekening onderaan duidt op een organisatorische planning: een basiscapaciteit van 129 standplaatsen werd met 20% verhoogd (waarschijnlijk door plaatsen te verkleinen of de indeling te verdichten) om tot een totaal van 155 plaatsen te komen.

Document

* **Administratieve Structuur:** De lijst is georganiseerd in vier kolommen: Naam, Geboortedatum, Adres en Artikel. Aan de voet van de pagina staat een berekening van de totale capaciteit van de marktstandplaatsen. De beschikbare capaciteit (240 met een 20% marge) komt uit op 288 plaatsen, waarvan er 271 zijn toegewezen, met een overschot van 17. * **Artikelen:** Er is een breed scala aan koopwaar zichtbaar, variërend van eerste levensbehoeften (aardappelen, groenten, fruit, vis, brood) tot textielwaren (manufacturen, kanten, mode-artikelen) en huishoudelijke artikelen. * **Geografie:** De adressen bevinden zich uitsluitend in Amsterdam, met een sterke concentratie in wijken als de Jodenbuurt (St. Antoniesbreestraat, Rapenburg, Jodenbreestraat), de Pijp (Albert Cuypstraat, Van Woustraat) en Amsterdam-Oost (Tilanusstraat, Retiefstraat, Blasiusstraat).

Administratieve lijst/register van markthandelaren of vergunninghouders.

* **Structuur:** De lijst is opgezet als een administratief overzicht van handelaren. De kolommen bevatten de naam, een administratieve status (vaak afgekort als 'arr' voor arrangement/archief of 'acc' voor geaccepteerd/accord), een datum, het woonadres en het type handel. * **Handel:** De goederen zijn divers, maar er is een sterke nadruk op textiel (manufacturen, garen & band, stoffen & zijde) en levensmiddelen (visch, groente, fruit, brood). * **Geografie:** De adressen concentreren zich in Amsterdam-Oost (Transvaalbuurt, Camperstraat) en de Pijp (Albert Cuypstraat, Ruysdaelkade). * **Correcties:** Er zijn diverse latere toevoegingen en doorstrepingen zichtbaar, wat duidt op een levend document dat werd bijgehouden voor mutaties. De berekening onderaan suggereert een telling van het aantal actieve posten op de lijst.

Handgeschreven brief.

In deze brief verzoekt H. Schaap om een "groentenboekje", wat in de context van zijn beroep als marktkoopman waarschijnlijk verwijst naar een vergunningsbewijs of distributiebescheiden om handel te mogen drijven. De schrijver legt uit dat hij 25 jaar lang een vaste staanplaats had op de Albert Cuypmarkt, maar dat hij in 1941 vanwege de oorlogsomstandigheden in de "werkverruiming" (werkverschaffing) terechtkwam. Nadat hij medisch werd afgekeurd voor dit zware werk, probeert hij zijn oude beroep weer op te pakken op een "losse plaats" in de Gaaspstraat. Hij stuit echter op bureaucratie of corruptie: een zekere heer Broerse heeft voor hem geïnformeerd bij "Centraal Belang", maar kreeg te horen dat deze boekjes illegaal op de zwarte markt worden verkocht voor 10 gulden. Schaap doet een emotioneel beroep op de ontvanger om hem te helpen, aangezien deze handel zijn enige middel van bestaan ("stukje brood") is. De taal van de brief is doorspekt met fonetische spelling en dialectvormen (zoals "vriendelek", "mijn" in plaats van "mij", "eddelen", "tog", "eeuwich"), wat wijst op een schrijver met een beperkte formele opleiding, typerend voor de volksklasse uit die tijd.

Doorslag van een officiële brief (typegeschreven).

* **Inhoud:** De directeur reageert op een schrijven van de heer Schaap van 22 april 1942. Schaap wordt uitgenodigd voor een gesprek met de bedrijfschef, de heer J. Broerse. De afspraak moet plaatsvinden in de ochtenduren (tussen 9 en 10 uur) in de hal van de Centrale Markt. * **Taalgebruik:** Het document hanteert de toen gebruikelijke formele ambtelijke stijl, inclusief het gebruik van de naamvalsvorm "den" en spellingvarianten zoals "bedryfs-" en "myn" (waarbij de 'y' vaak werd gebruikt op typemachines in plaats van de 'ij'). * **Annotaties:** De handgeschreven opmerking "Verzonden 29/4" is een administratieve notitie die bevestigt dat het origineel een dag na de datering van de brief is verstuurd.

| | Hond Salomon de | 6/3 '14 (weesperk. ziekh.) | Rapenburgerstraat 81 II | 1 | | Isaac Abraham | | Staalstraat 22 II ? | 4 | | Italiesander Emanuel | | Rapenburgerstraat 126 hs | 3 | ### Pagina 7

# TRANSCRIPTIE [Rechtsboven:] 160 [Centraal:] Den Heer A. Schaap. Kerkstr 22 A.dam (C)

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Handgeschreven brief (verzoekschrift). * **Datum:** 16 april 1942. * **Afzender:** H. Schaap (geboren 6 juli 1886), wonende aan de Gerard Doustraat 182-II, Amsterdam. * **Ontvanger:** Onbekend, waarschijnlijk een gemeentelijke instantie of marktwezen ("Mijnheer"). * **Referentienummers:** № 103/37/1 M. 1942 (met datumstempel 17/4). * **Taal:** Nede...

Salomon Lakmaker 6/4/02 A'dam, Lepelstr. 89 III (C). A 35. No. 589714 Erk -42309- [Kantlijn rechts: v (rood), omcirkeld: gr.]

# TRANSCRIPTIE Noort, Hartog | Lepelstraat 66h. | 30.5.90 | 31/7 42 | Ziek (Dr. Da Silva) Polak, Nathan | Saffierstraat 105 III | 24.1.91 | 31/7 42 | 31/7 7.P. [?] alles [?] Sajet, Meyer | Louis Bothastr. 35 h. | 15.6.03 | 31/7 42 | Ziek (Dr. Herman Duparc) Schaap, Alexander | O. Z. Achtergracht 58 II | 19.7.89 | 31/7 42 | v Snoek, Hartog | P. Aertszstr. 98 II | 4.12.84 | 31/7 42 | Ziek (Dr. Bena...