Ambtsbrief/voorstel van een gemeentelijke marktdienst. 27 april 1939. Vermoedelijk een hoofdambtenaar van de marktdienst (handtekening "W. Broerse"). [Handgeschreven rechtsboven:] W. Broerse
[Handgeschreven midden boven, diagonaal:] Verzonden 28/4

vD/HG.

77/34/3 M.

27 April 1939.

Voorstel om aan J.Vos den
toegang tot de Centrale
Markt te ontnemen.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r.

In bijlage dezes heb ik de eer U een afschrift te doen toekomen van een op 21 April jl. door den marktopzichter Buenting opgemaakt rapport, waaruit blijkt, dat J.Vos, Jodenbreestraat 42 I, wien als overkruier toegang tot de Centrale Markt is verleend, zich aldaar op verschillende dagen heeft schuldig gemaakt aan diefstal van ledige kisten ten nadeele van eenige koopers. Ten aanzien van de groep "overkruiers" kan ik U het volgende rapporteeren.

Overkruiers zijn niet bij een vasten patroon in dienst; zij worden als personeel van koopers of verkoopers beschouwd en kunnen als zoodanig toegang tot de Centrale Markt verkrijgen. (artikel 4, 3e lid van het Reglement op de Centrale Markt). Alvorens aan een overkruier toegang wordt verleend, wordt zijn verleden nagegaan; indien blijkt, dat hij met de justitie in aanraking is geweest, wordt hem geen toegang tot de Centrale Markt verleend. Deze gedragslijn moet noodgedwongen worden gevolgd, omdat de overkruiers dag en nacht op de Centrale Markt aanwezig zijn om werk te zoeken. Overal ligt op de Centrale Markt ledig fust opgestapeld; het is als het ware voor het grijpen terwijl de bewaking gedurende de nachturen maar matig is. Indien een overkruier zich dan ook aan diefstal op de Centrale Markt schuldig maakt, is het zaak streng tegen hem op te treden. * Aanleiding: Een rapport van marktopzichter Buenting over de diefstal van lege kisten door J. Vos, een overkruier wonende aan de Jodenbreestraat.
* De 'overkruier': Het document geeft een interessante definitie van deze beroepsgroep. Het waren losse arbeiders die niet in vaste dienst waren, maar per klus door kopers of verkopers werden ingehuurd. Vanwege hun vrije bewegingsvrijheid op het marktterrein, ook 's nachts wanneer de bewaking matig was en er veel "fust" (verpakkingen) onbeheerd lag, gold er een streng screeningsbeleid op basis van het strafblad.
* Strafmaat: De ambtenaar pleit voor een zero-tolerance beleid: bij diefstal volgt onmiddellijke ontzegging van de toegang, aangezien eerlijkheid een voorwaarde is voor het verlenen van de toegangspas. * Tijdsgewricht: April 1939. Dit is enkele maanden voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. De vermelding van de Jodenbreestraat als woonadres van de betrokkene is kenmerkend voor de toenmalige sociaal-geografische opbouw van Amsterdam.
* Locatie: De Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat in Amsterdam-West, geopend in 1934. Dit was destijds een hypermodern complex voor de voedseldistributie van de stad.
* Sociaal-economisch: De brief belicht de onderkant van de arbeidsmarkt in de jaren '30. "Overkruiers" (die goederen verplaatsten met handkarren of kruiwagens) waren vaak dagloners in een precaire positie. De strikte controle op hun "verleden" toont de disciplinering van deze groep door het gemeentebestuur.