Proces-verbaal / Ambtelijk verslag. No. 71/2/3 M. 1333 ½

Beleediging van een ambte- naar, gedurende de rechtmatige uitoefening zyner bediening, c.q. het niet voldoen aan een bevel, krachtens wettelyk voorschrift gedaan door een ambtenaar met de uitoefening van eenig toezicht belast,

contra:

Philip Nikkelsberg, geboren te Amsterdam 19 Januari 1893, koopman, wonende Magersfonteinstraat 10 II te Amsterdam (Oost).

Op Zaterdag eenentwintig Januari 1900 negenendertig, des voormiddags te ongeveer 8.30 uur, bevond ik, ondergetekende, Dietrich Heinrich Victor Schiermeier, ambtenaar van het Marktwezen te Amsterdam, tevens onbezoldigd veldwachter dezer gemeente, my in uniform gekleed en belast met controle, in de Hal op de terreinen van de Centrale Markt, Jan van Galenstraat te Amsterdam (West). Op dat oogenblik waren eenige, my onbekende kooplieden bezig op een kar manden met appelen te vullen. Ik kwam naderby, aangezien ik opmerkte dat er door deze kooplieden opvulmateriaal in de betreffende manden werd gedaan. Ik stak myn hand in een der manden om de hoeveelheid van dit opvulmateriaal te schatten. De my bekende koopman Ph. Nikkelsberg, wien de manden en appelen niet in eigendom toebehoorden en die zich toevalligerwyze in myn omgeving ophield, voegde my naar aanleiding van bovenomschreven handeling toe: "Blyf met je pooten van die manden af, daar heb je niets mee te maken kelerelyer." Deze woorden werden door Nikkelsberg gebezigd in byzyn van een aantal marktkooplieden. Door het toevoegen van deze woorden in de omgeving waar ik regelmatig myn ambtelyke controle heb uit te oefenen, acht ik myn eer en goeden naam aangerand en verzoek ik dan ook een vervolging tegen Nikkelsberg te willen instellen.

Nadat hy my bovenvermelde woorden had toegevoegd gelastte ik Nikkelsberg, my verbalisant, zyn legitimatiekaart van de Centrale Markt ter hand te stellen. Tot het doen van dit bevel heb ik de bevoegdheid krachtens artikel 10 van het Reglement op de Centrale Markt (voorgeschreven in artikel 12 sub b. van de Verordening op den dienst van het Marktwezen). Hieraan gaf hy echter geen gevolg. Na hem er nogmaals op gewezen te hebben dat hy volgens vorengenoemd reglementsartikel verplicht was my zyn legitimatiekaart ter hand te stellen, verwyderde hy zich terwyl hy my nog toevoegde: "Sodemieter op, je krygt van my niets." Terwyl ik assistentie ging halen was Nikkelsberg inmiddels verdwenen.

Op Donderdag zesentwintig Januari 1900 negenendertig verscheen na ontbieding voor my, verbalisant op het kantoor van het Marktwezen, Jan van Galenstraat 12 te Amsterdam (West), een persoon, die my desgevraagd opgaf te zyn genaamd:

PHILIP NIKKELSBERG,

geboren te Amsterdam 19 Januari 1893, koopman, wonende Magersfonteinstraat 10 II te Amsterdam (Oost). Hy verklaarde: "Ik hoop dat U my niet kwalyk neemt dat ik vorige week Zaterdag beleedigende woorden tegen U gezegd heb en dat ik myn marktkaart... * Taalgebruik: Het document is opgesteld in de toen gangbare ambtelijke spelling (bijv. "zyner", "pooten", "kwalyk"). De gebruikte beledigingen ("kelerelyer", "sodemieter op") geven een tijdsbeeld van de volkstaal in Amsterdam aan het eind van de jaren '30.
* Juridische context: De verbalisant baseert zijn handelen op specifieke artikelen van het Reglement op de Centrale Markt. Er is sprake van twee vergrijpen: belediging van een ambtenaar in functie en het weigeren te voldoen aan een ambtelijk bevel (tonen van legitimatie).
* Toestand document: Het betreft een getypte doorslag op dun papier, voorzien van handmatige correcties en dossiernummers. De tekst breekt onderaan de pagina af midden in de verklaring van de verdachte.
* Sociaal-historisch detail: De verbalisant benadrukt dat hij "in uniform gekleed" was, wat de ernst van de belediging en de rechtsgeldigheid van zijn bevel onderstreept. Het incident vindt plaats in een publieke handelsruimte ("in de Hal"), wat de aantasting van de "eer en goeden naam" verergert omdat er getuigen waren. Dit document stamt uit januari 1939, een periode van economische spanning en sociale onrust vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. De Centrale Markt in Amsterdam (de huidige Food Center-locatie bij de Markthal) was het logistieke hart van de voedselvoorziening. Spanningen tussen marktkooplieden en controlerende ambtenaren waren schering en inslag.

De verdachte, Philip Nikkelsberg, woonde in de Magersfonteinstraat in de Indische Buurt, een wijk die destijds veel joodse bewoners kende. Gezien de datum en de achtergrond van de betrokkenen, krijgt een dergelijk proces-verbaal voor de historicus extra gewicht; het schetst de dagelijkse fricties in een stad die anderhalf jaar later bezet zou worden. De omschakeling van de agressieve toon op zaterdag naar de spijtbetuiging op donderdag duidt op het besef van de juridische consequenties van het beledigen van een ambtenaar. Marktwezen