Getypte doorslag van een ambtelijk schrijven/nota. 8 juli 1940. Waarschijnlijk een hoge ambtenaar of afdelingshoofd van de gemeente Amsterdam (gezien de initialen vdL/G en handtekeningen bovenaan, mogelijk van der Laan). [Linksboven, getypt:]
37/103/1 M

[Rechtsboven, handgeschreven:]
M. Brouw [?]
vd Laan [?]

[Rechtsboven, getypt:]
vdL/G.
8 Juli 1940.

[Midden boven, handgeschreven over tekst heen:]
Verzonden 8/7

[Onderwerp, getypt:]
Verbieden clandestiene
fruitmarkt op Zondag op
het Waterlooplein.

[Adressering:]
den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

Nu by besluit van Burgemeester en Wethouders d.d. 30 Mei 1940 No.387 L.M. artikel 5 van het Reglement Centrale Markt in dier voege is gewyzigd, dat als koopers tot de Centrale Markt alleen worden toegelaten, personen, die hun waren uitsluitend van de op de Centrale Markt gevestigde grossiers betrekken, moge ik voor het volgende Uw aandacht vragen.
Reeds sedert meer dan 10 jaren wordt in de zomermaanden (Juni, Juli, Augustus tot half September) op het Waterlooplein des Zondagsmorgens een clandestiene markt gehouden, waar zacht fruit (aardbeien, kersen, bessen en pruimen) door grossiers aan koopers (naast een enkelen winkelier vrywel uitsluitend venters) wordt verkocht. Ofschoon deze markt in stryd is met artikel 344a der Algemeene Politie Verordening - dat het verkoopen op den openbaren weg verbiedt van goederen waarvoor een marktplaats is aangewezen - is tegen het houden dezer historisch gegroeide markt tot nu toe niet opgetreden. (Blykens informaties stamt deze markt uit den tyd, dat de Joodsche venters op Zaterdag niet ventten). Wel is enkele jaren geleden als tegenhanger van deze clandestiene markt, op de Centrale Markt ingesteld de zoogenaamde Zaterdagmiddagmarkt voor zacht fruit, doch deze laatste heeft de Zondagochtendmarkt niet kunnen verdringen. Terwijl de Zaterdagmiddagmarkt op de Centrale Markt pleegt te worden bezocht door 5 à 10 grossiers en 60 à 70 (in den druksten tyd 200) koopers, is de Zondagochtendmarkt op het Waterlooplein uitgegroeid tot een omvang van 20 à 25 grossiers en 500 (in den druksten tyd 700 à 800) koopers. Er zyn op het oogenblik (8 Juli) ongeveer 450 geldige ventvergunningen voor groente, fruit en aardappelen in omloop; dit aantal doet reeds vermoeden - hetgeen een bekend feit is - dat de Zondagochtendmarkt mede bezocht wordt door venters zonder ventvergunning, althans door venters met andere artikelen dan fruit, zooals lompen en visch, die dus des Zondags de Ventverordening overtreden. Daarby komt, dat op de markt ook leurders en handelaren van buiten Amsterdam als verkoopers optreden (van de ± 25 grossiers aldaar zyn een 20-tal inderdaad gevestigd op de Centrale Markt).
Op deze markt, die, zooals U zich gisteren per- * Probleemstelling: Er bestaat al ruim tien jaar een grote, illegale ("clandestiene") markt op het Waterlooplein op zondagochtend. Deze markt concurreert met de officiële Centrale Markt en overtreedt de Algemeene Politie Verordening (APV) en de Ventverordening.
* Omvang: De markt op het Waterlooplein is veel groter dan het officiële alternatief op de Centrale Markt (Zaterdagmiddag). Er komen wekelijks honderden kopers (veelal venters) en tientallen grossiers op af.
* Handhaving: De schrijver wijst op een recent besluit van 30 mei 1940 dat de regels voor de Centrale Markt heeft aangescherpt. Dit lijkt de aanleiding te zijn om nu ook de illegale markt op het Waterlooplein aan te pakken.
* Onregelmatigheden: Naast het gebrek aan een officiële marktstatus, wordt er geconstateerd dat veel aanwezigen geen ventvergunning hebben, in verboden artikelen handelen (vis, lompen) of van buiten de stad komen. Dit document dateert van 8 juli 1940, slechts twee maanden na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. De context is tweeledig:

1. Gemeentelijke Ordening: De Amsterdamse bureaucratie probeert de controle op de voedselvoorziening en de openbare orde te verstevigen. In tijden van schaarste en naderende rantsoenering was strikte controle op markten essentieel voor de bezetter en het Nederlandse bestuur.
2. Joodse Gemeenschap: De tekst vermeldt expliciet dat de markt "historisch gegroeid" is vanuit de Joodse gemeenschap, omdat Joodse handelaren vanwege de sjabbat op zaterdag niet mochten werken. Het Waterlooplein lag in het hart van de Joodse buurt. Hoewel dit document spreekt vanuit een ambtelijk/juridisch oogpunt (handhaving van de APV), past de wens om deze specifieke markt te verbieden in de beginfase van de uitsluiting van Joden uit het economische leven, die onder de bezetting snel zou radicaliseren.