Getypte brief (doorslag/afschrift). 22 september 1943. Hoofdverpleegsters van de Algemeene Amsterdamsche Vereeniging voor Wijkverpleging "Het Witte Kruis", de Luthersche Wijkverpleging en de Doopsgezinde Wijkverpleging. De Burgemeester van Amsterdam (Edward Voûte). A F S C H R I F T
No.755 L.M.1943 27/9

ALGEMEENE AMSTERDAMSCHE VEREENIGING VOOR WIJKVERPLEGING "HET WITTE KRUIS"
-.-.-.-.-.-.-

Centrale Zusterhuis
Keizersgracht 519
Telefoon 35594
Amsterdam, 22 September 1943.

Aan den Burgemeester van Amsterdam,

Ondergeteekenden, hoofdverpleegsters belast met het toezicht op de huishouding van de Zusterhuizen van de Algemeene Amsterdamsche Vereeniging voor Wijkverpleging "Het Witte Kruis" gevestigd aan de Keizersgracht 519, Hobbemakade 110, Simon Stevinstraat 38 en Adm. de Ruyterweg 102, van de Luthersche Wijkverpleging, 1e Helmerstraat 131 en van de Doopsgezinde Wijkverpleging, Singel 458, komen tot U met het volgende verzoek.

1 Zouden deze zusterhuizen een speciale groententoewijzing kunnen ontvangen?
Wijkverpleegsters komen nog steeds niet in aanmerking voor verhoogde rantsoenen, hoewel zij toch zeker gerekend kunnen worden zwaar werk te verrichten. Zij fietsen of loopen den geheelen dag door alle weer en wind van de ééne patiënt naar de andere. Ten huize van den patiënt zijn zij intensief bezig met werk, dat zij alleen of met behulp van leeken moeten doen, terwijl datzelfde werk in een ziekenhuis dikwijls door 2 of 3 verpleegsters gedaan wordt. Al komen zij niet bij patiënten met besmettelijke ziekten in den zin der wet toch verplegen zij geregeld en zelfs meer dan voor den oorlog patiënten met open tuberculose. Hierdoor moeten de levensmiddelen, die op de bonnen verstrekt worden aangevuld worden en komen eigenlijk alleen groenten in aanmerking. De z.g. vrije groenten als suchetti, paprika, aubergines zijn te weinig consistent en te kostbaar om hiervoor gebruikt te worden.

2 Zou [handgeschreven: voor] deze zusterhuizen ontheffing verleend kunnen worden voor het bezorg verbod.
Deze tehuizen hebben personeel, dat voldoende is om in normale tijden het huiswerk te verrichten, maar dit personeel heeft geen tijd over om alle boodschappen, die vroeger bezorgd werden, te gaan halen. De inwonende wijkverpleegsters hebben haar specifieke werk. De hoofdverpleegsters zijn belast met het toezicht op de huishouding maar het zwaartepunt van haar werkzaamheden behoort toch te liggen op de administratie en de controle van de wijkverpleging en de magazijnen van verplegings artikelen. Met het tegenwoordige bezorg verbod zijn de hoofdverpleegsters de eenige personen, die in aanmerking komen om alle boodschappen te gaan halen, waardoor haar eigenlijke werk in het gedrang komt.

Deze overwegingen hebben er ons toe geleid ons met bovenstaande verzoeken tot U te wenden, in de hoop U aan onze wenschen tegemoet zult kunnen komen.

Met verschuldigde hoogachting teekenen wij,
w.g. L. ten Hogendorp, hoofdverpleegster A.A.V.vw Het Witte Kruis.
N.Dolman, Directrice v.d. Luth.wijk verpl.
J.R.E.S. de Vries, Directrice Doopsgez.Wijkverpleging. Dit document is een formeel verzoekschrift van drie Amsterdamse organisaties voor wijkverpleging aan de burgemeester tijdens de Duitse bezetting. De kern van het probleem is de fysieke uitputting van de wijkverpleegsters en de logistieke druk op de organisatie door de oorlogsomstandigheden.

Er worden twee specifieke knelpunten genoemd:
1. Voedseltekort en zware arbeid: De verpleegsters verrichten zwaar fysiek werk (het hele jaar door buiten, intensieve zorg zonder professionele hulp) en lopen verhoogd risico op infecties (tuberculose), maar krijgen geen extra rantsoenbonnen. "Vrije" groenten zoals courgettes (suchetti) en aubergines worden afgedaan als te duur en niet voedzaam genoeg.
2. Het bezorgverbod: Door brandstoftekorten en schaarste was het winkeliers verboden goederen aan huis te bezorgen. Dit betekende dat de hoofdverpleegsters zelf de straat op moesten voor boodschappen, wat hun administratieve en controlerende taken ondermijnde.

De toon is uiterst beleefd ("Met verschuldigde hoogachting"), maar de noodkreet over de werkdruk en de volksgezondheid is duidelijk. In september 1943 was de Duitse bezetting van Nederland in een verharde fase beland. De schaarste aan alles (voedsel, brandstof, personeel) werd nijpend. Het "bezorgverbod" was een maatregel van de bezetter om transportmiddelen en mankracht te besparen voor de Duitse oorlogsmachine.

Wijkverpleging was in die tijd sterk verzuild (algemeen, luthers, doopsgezind), maar in dit document trekken de verschillende bonden samen op, wat de ernst van de situatie onderstreept. De vermelding van "open tuberculose" is significant; door de slechte levensomstandigheden en kou nam de verspreiding van TBC tijdens de oorlogsjaren scherp toe. Wijkverpleegsters stonden in de frontlinie van deze verborgen gezondheidscrisis. De burgemeester aan wie de brief is gericht, Edward Voûte, was een collaborerend burgemeester die echter binnen het kader van de bezetting probeerde de stad draaiende te houden.