Officieel rapport van de Centrale Markt te Amsterdam. 22 juli 1943 (betreft incident op 19 juli 1943). 77/39/1 t. 43.

R A P P O R T

Op Maandag 19 Juli 1943,omstreeks 11 uur v.m,werd ons ondergeteekende
den, Marktmeester C.Blom en Controleur J.H.de Grebber,door den heer
F.du Maine,lid van de combinatie van grossiers in aardappelen,mede-
gedeeld,dat Jan van der Horst,geboren te Haarlemmermeer 5 September
1915,personeel in dienst bij bovengenoemde combinatie,wonende James
Cookstraat 27 huis alhier,zich op datum voornoemd,omstreeks 9 uur
v.m,zou hebben schuldig gemaakt aan diefstal van twee zakken aard-
appelen(70 K.G.),ten nadeele van den groentenwinkelier A.H.van Waard
gevestigd Oude Brugsteeg 28 alhier.Bij onderzoek is ons het volgende
gebleken.
In opdracht van de V.B.N.A.moest van der Horst op genoemden datum
70 zakken aardappelen bezorgen,waarvan er respectievelijk 16 bestemd
waren voor Kroon,N.Z.Klok 11--14 zakken voor Martina,N.Nieuwstraat
en 40 zakken voor genoemden van Waard.Het ~~laatst~~ heeft hij de 40
zakken bezorgd bij van Waard. Althans dat moest hij doen.
Uit zijn verklaring is gebleken dat hij ~~daar~~ maar 38 zakken heeft
afgeleverd.De partij werd daar ontvangen door de vrouw van Van Waard
die zelf niet met zekerheid wist of ze haar partij wel had ontvangen
Zoo werd althans door van der Horst verklaard.Hierdoor / zou het hem
mogelijk gebleken zijn twee zakken aardappelen te weinig af te lever
en.Deze heeft hij vrijwel dirct daarna verkocht voor ƒ 15 aan de
winkelier J.F.Sijmonsbergen die een groentezaak heeft in perceel
Tuinstraat 165 alhier.Bij informatie werd ons dit door Sijmonsbergen
bevestigd.Deze had de aardappelen reeds in zijn winkel in een zooge-
naamde aardappelenbak gestort.Sijmonsbergen verklaarde echter dat
deze aardappelen voor een zuster van hem bestemd waren,welke zuster
bij hem inwoont.Ten behoeven van een nader onderzoek hebben wij bij
Sijmonsbergen de bedoelde partij aardappelen(ongeveer 70 k.g) en van
Van der Horst ƒ 15 (6 zilverbonnen van ƒ 2.50) inbeslaggenomen en
voorloopig gedeponeerd in het Kaartenkantoor van de Centrale Markt.
Zij nog opgemerkt, dat van Waard van dit geval geen aangifte wenscht
te doen.Waar niet is kunnen blijken dat dit geval zich op de Cen-
trale Markt heeft voorgedaan,geven wij U beleefd in overweging de
verdere behandeling van dit geval in handen te stellen van de
Politie van de betrokken sectie.Toegangskaart voor de Centrale Markt
van Van der Horst en Sijmonsbergen hebben wij bij dit rapport gevoegd

[Handgeschreven aantekeningen links:]
77/39/2
77/39/3
77/39/4
77/39/5

Amsterdam 22 Juli 1943

Marktmeester, [Handtekening: C Blom]
Controleur, [Handtekening: JH de Grebber]

Den Heer Bedrijfschef
van de Centrale Markt.

[Handgeschreven afdoening rechtsonder:]
v.d. Horst 14 dagen
en voorstel b.m.g. [buitenmarktgebied?]
Sijmonsbergen 14 dagen
en 4 mnd [...]
wegen heling
(winkelier Tuinstr.)
[...]
Prop. beheersching Dit rapport beschrijft een typisch geval van verduistering en heling van schaarse goederen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Jan van der Horst, een bezorger voor een aardappelcombinatie, leverde twee zakken te weinig af bij een klant (Van Waard) en verkocht deze direct door aan een andere winkelier (Sijmonsbergen) voor 15 gulden.

Opvallend is dat de gedupeerde, Van Waard, geen aangifte wilde doen. Desondanks grepen de marktautoriteiten hard in. De aardappelen en het geld (in de vorm van zilverbonnen) werden in beslag genomen. De marktmeester adviseert om de zaak over te dragen aan de reguliere politie omdat het delict buiten het terrein van de Centrale Markt plaatsvond. De handgeschreven notities onderaan suggereren echter dat de directie van de Centrale Markt zelf ook sancties oplegde: beide mannen kregen een marktverbod van 14 dagen en er werd een zwaardere straf voor de heling overwogen. Het document dateert uit juli 1943, een periode waarin de voedselvoorziening in bezet Nederland zeer precair was en streng werd gecontroleerd. Aardappelen waren een essentieel basisvoedsel en de handel was strak gereguleerd door instanties zoals de V.B.N.A. (Vereniging van Beroepsbeoefenaren in het Nederlands Aardappelbedrijf).

Diefstal van voedsel werd in deze tijd niet alleen gezien als een simpel vermogensdelict, maar als een ondermijning van het distributiesysteem. De genoemde "zilverbonnen" waren noodgeld; aangezien het metaal van de zilveren munten door de bezetter was opgeëist voor de oorlogsindustrie, werd papiergeld (zilverbonnen) van kleine denominaties (zoals ƒ 2,50) in omloop gebracht. De Centrale Markt in Amsterdam fungeerde als het zenuwcentrum voor de voedselverdeling in de stad, wat de betrokkenheid van de Marktmeester verklaart.