8 april 1939 Directie Marktwezen Amsterdam Den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen te Amsterdam DIRECTIE MARKTWEZEN
AMSTERDAM

Vervolg No. 1 van brief dd. 8 April 1939.
No. 65/3/8 M. aan den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen
te Amsterdam.

Berg had, verklaarde hy my eveneens, dat hy zich wel opnieuw op de Centrale Markt zou willen vestigen, ware het niet, dat hy daarvan door het feit, dat hy de ~~aardappelwerkers~~ ^lossers^ moet betalen, wordt weerhouden. Weliswaar zeide ik hem, dat op de Centrale Markt volkomen vryheid van werken bestaat en dat hy niet verplicht was, om van de diensten der ~~aardappelwerkers~~ ^lossers^ gebruik te maken, indien hy dat niet wenschte, doch terecht voerde hy daartegen aan, dat het hem in de stad onmogelyk werd gemaakt om zaken te doen, aangezien de kleinhandelaren in het algemeen niet by hem ~~zouden~~ ^durven^ koopen, indien hy in conflict met de ~~aardappelwerkers~~ ^lossers^ geraakte. Door thans niet op de Centrale Markt gevestigd te zyn, weet hy herhaaldelyk aan de "waakzaamheid" der ~~aardappelwerkers~~ ^lossers^ te ontsnapten en zoodoende aardappelen zonder losloon in Amsterdam te leveren. Zoolang dit ~~verkeerde~~ stelsel van heffing van arbeidsloon door ~~werklieden~~ ^arbeiders^, die het vorderen, ook wanneer van hun diensten geen gebruik is gemaakt, niet is verdwenen, vrees ik, dat verscheidene handelaren, evenals Van den Berg, weerhouden zullen worden om zich op de Centrale Markt te vestigen. Ik rapporteerde U reeds vroeger, dat ik dit loonstelsel als een beletsel voor de ontwikkeling der Centrale Markt beschouw. Nochtans meen ik, dat hieraan voor het oogenblik niet veel kan worden veranderd.

Wat tenslotte het verzoek van Van den Berg betreft om weder in aanmerking te komen om in te schryven voor leveranties ten behoeve van den Centralen Dienst voor de Levensmiddelenvoorziening, diene, dat het naar myn meening in het belang der Centrale Markt noodzakelyk is, dat voor inschryvingen voor den Centralen Dienst uitsluitend in aanmerking komen grossiers, die op de Centrale Markt gevestigd zyn. By een bespreking, die ik dienaangaande met myn Ambtgenoot van voornoemden dienst had, bleek hy myn standpunt te onderschryven. Ik vertrouw, dat U zich ermede kunt vereenigen.

Ik verzoek U beleefd goed te keuren, dat ik den heer Mr. De Jong bericht, dat het voorstel van Van den Berg wordt aanvaard. Door den Centralen Dienst voor de Levens-

Voetnoot: Model A.Z. 15-2000-3-'38-1403 * Handgeschreven correcties: In de tekst zijn opvallende correcties aangebracht. De term "aardappelwerkers" is consequent doorgehaald en vervangen door "lossers". Het woord "verkeerde" is voor "stelsel" geschrapt en "werklieden" is vervangen door "arbeiders". Dit duidt op een behoefte aan terminologische precisie, wellicht om juridische of formele redenen binnen de marktverordening.
* Problematiek: De kern van het document is een conflict over het 'losloon'. Handelaren werden blijkbaar verplicht om lossers te betalen, zelfs als zij hun diensten niet gebruikten. Dit werd afgedwongen door sociale druk: kleinhandelaren durfden niet te kopen bij grossiers die in conflict lagen met de lossers.
* Strategie: De directeur van het Marktwezen probeert handelaren te dwingen zich toch op de Centrale Markt te vestigen door voor te stellen dat alleen daar gevestigde grossiers mogen leveren aan de "Centralen Dienst voor de Levensmiddelenvoorziening". Dit document stamt uit april 1939, een periode van verhoogde spanning vlak voor de Tweede Wereldoorlog. De Centrale Dienst voor de Levensmiddelenvoorziening was opgericht om de voedseldistributie in tijden van crisis te waarborgen. De brief geeft een inkijkje in de machtsdynamiek op de Centrale Markthallen in Amsterdam (aan de Jan van Galenstraat), waar de 'lossers' (het haven- en marktproletariaat) een sterke informele machtspositie hadden die de officiële marktwerking beïnvloedde.