Brief (getypt) 25 november 1939 Directeur van de Dienst der Gemeentelijke Wasch- en Schoonmaak-, Bad- en Zweminrichtingen (Amsterdam) De Wethouder voor de WSBZ-inrichtingen (Wethouder voor de Levensmiddelen, Wasch- en Schoonmaak-, Bad- en Zweminrichtingen) (Gedrukte koptekst:)
№ 862 L.M. 1939 27/11
DIENST DER GEMEENTELIJKE WASCH- EN SCHOONMAAK-, BAD- EN ZWEMINRICHTINGEN
HOOFDKANTOOR: NIEUWE LOOIERSDWARSSTRAAT 9—17. TELEFOON No. 40115 (5 LIJNEN)

Gelieve bij beantwoording
No. 3380 W.S.B.Z. 1939
aan te halen.

AMSTERDAM, 25 Nov. 1939

[Handgeschreven paraaf in blauw potlood]

Betreft: schoonmaak Centrale Markt

Naar aanleiding van bygaand schryven van den Directeur van het Marktwezen, my om advies toegezonden, deel ik U mede, van meening te zyn, dat ik het doen schoonmaken van een gedeelte van bedoeld gebouw door een particulier eenerzijds een nog al bedenkelyke principieele afwyking vind, terwyl anderzijds het feit, dat S. Jager de vroegere behuizing van de sigarenmakers ook heeft schoongehouden, inderdaad een argument is, dat er voor pleit, om hem thans dit werk op te dragen .
Ik kan daartoe echter alleen rekenen de reiniging der werklokalen voor de sigarenmakers en van het door hen gebruikte Westelyke deel van het trappenhuis .
Wat de verdere noodzakelyke uitbreiding der reiniging van het Oostelyk deel van het gebouw betreft, tengevolge van het intensieve gebruik door Burgerwacht, Politie en militairen, sta ik op het standpunt, dat deze aan myn Dienst behoort te worden opgedragen.
De uren der werksters moeten daartoe met 9 per week worden uitgebreid .

De Directeur van den Dienst
der Gem. Wasch- en Schoonmaak-
Bad- en Zweminr.,
[Handtekening]

(Stempel linksonder:)
De Wethouder voor de Levensmiddelen, Wasch- en Schoonmaak-, Bad- en Zweminrichtingen stelt deze in handen van den Heer Directeur van het Marktwezen ~~om advies~~ ter verdere behandeling.
A'dam, 28 November 1939.

№ 66/15/40 M. 1939 29/11 6

Den Heer Wethouder voor de WSBZ-inrichtingen
Raadhuis

10.000-3-'38 Deze brief is een formeel ambtelijk advies over het schoonmaakonderhoud van de Centrale Markt in Amsterdam aan het begin van de Tweede Wereldoorlog (tijdens de mobilisatieperiode). De Directeur van de Dienst der Gemeentelijke Wasch- en Schoonmaak-, Bad- en Zweminrichtingen (WSBZ) adviseert de wethouder over een voorstel van de Directeur van het Marktwezen.

De kern van het advies is een compromis:
1. Privatisering beperken: De directeur vindt het in principe onjuist ("bedenkelyke principieele afwyking") om gemeentelijke gebouwen door particulieren te laten schoonmaken.
2. Uitzondering: Voor de ruimtes van de sigarenmakers mag de particulier S. Jager aanblijven, omdat hij dit werk voorheen ook al deed.
3. Eigen beheer bij intensief gebruik: De rest van het gebouw (het oostelijk deel) moet door de eigen gemeentelijke dienst worden schoongemaakt. De reden hiervoor is het "intensieve gebruik" door de Burgerwacht, Politie en militairen. Dit duidt direct op de extra belasting van publieke gebouwen door de mobilisatie.

De directeur vraagt om een uitbreiding van 9 werkuren per week voor zijn personeel om dit te kunnen realiseren. De wethouder accordeert dit advies drie dagen later via de stempel linksonder. De brief dateert van november 1939, enkele maanden nadat de algehele mobilisatie in Nederland was afgekondigd (augustus 1939) maar nog vóór de Duitse inval in mei 1940. De Centrale Markthallen in Amsterdam-West speelden een cruciale rol in de voedseldistributie en werden tijdens de mobilisatie deels gebruikt voor militaire en ordediensten (Burgerwacht en Politie).

De "Dienst der Gemeentelijke Wasch- en Schoonmaak-, Bad- en Zweminrichtingen" was een typisch voorbeeld van de uitbreiding van gemeentelijke zorgtaken in de eerste helft van de 20e eeuw, waarbij de overheid hygiëne en volksgezondheid als een kerntaak zag. De afkorting "WSBZ" die in de brief wordt gebruikt, verwijst naar de vier takken van deze dienst. De discussie over het inzetten van particulieren versus eigen personeel toont aan dat 'marktwerking' ook toen al een punt van debat was binnen de overheid.