Proces-verbaal (Politie te Amsterdam) 3 januari 1939 № 77/3 // M. 1939
PRO JUSTITIA
Politie te Amsterdam.
7e Sectie 1e Afd.
No.......

Artikel 344 A. A.P.V.

Gezien
[Handtekening/Paraaf]

PROCES-VERBAAL.

Wy,ondergeteekenden,Johannes Antonius Fredericus Joghems,chef-marktopzichter by het Marktwezen te Amsterdam en Jacob Pieter Nicolaas Boon,controleur by het Marktwezen te Amsterdam,tevens onbezoldigd veldwachters dezer gemeente,verklaren het volgende:Op Dinsdag 3 Januari 1900negenendertig te ongeveer 9.30 uur voormiddags bevonden wy ons op den openbaren weg,de van Brakelstraat te Amsterdam (West),speciaal belast met de controle op de naleving van artikel 344 A.der Algemeene Politieverordening van Amsterdam.Op dit tydstip zagen wy een met aardappelen beladen vrachtauto,gemerkt G.63437 voor perceel No 34 staan.Deze auto bleek toe te behooren aan de,ons bekenden aardappelgrossier H.de Vries.Wy vroegen genoemden persoon,die zich by zyn vrachtauto bevond of de op de auto geladen aardappelen besteld waren en zoo ja by wie ze moesten worden bezorgd.In opdracht van genoemden aardappelgrossier gaf diens knecht Leonardus Johannes Denneman,geboren te Alkmaar 11 Maart 1910,wonende Lange Leidschedwarsstraat 40 III ons de bestemming van de op de auto aanwezige aardappelen op.Onder meer verklaarde hy dat er by den kleinhandelaar H.A.van Bruggen, Overamstelstraat 7,vyf mud aardappelen bezorgd moesten worden.Deze aardappelen zouden door van Bruggen by de Vries besteld zyn.

Te ongeveer 12 uur middag waren wy ter controle in de groenten-en aardappelzaak,gevestigd Overamstelstraat 7,waar de eigenaar,die ons desgevraagd opgaf genaamd te zyn Hermanus Antonius van Bruggen,oud 36 jaar,groenten-en aardappelhandelaren,wonende Overamstelstraat 7 huis te Amsterdam(Oost)ons het volgende verklaarde: "De Vries komt wel meer by my hooren of ik aardappelen noodig heb.Aangezien de pryzen in verband met de byzondere weersomstandigheden aan groote schommelingen onderhevig zyn,bestel ik momenteel by niemand vooruit en heb ik ook voor heden by de Vries geen aardappelen besteld of gekocht."

Na bovenstaande verklaring te hebben opgenomen kwam de vorengenoemde aardappelgrossier de Vries,vergezeld van zyn knecht Denneman,den winkel van van Bruggen binnen,terwyl wy,verbalisanten ons nog in den winkel bevonden.Wy zagen dat de door Denneman bestuurde vrachtauto G.63437 voor den winkel werd neergezet.De knecht vroeg aan van Bruggen hoeveel aardappelen er moesten worden binnengebracht.Daarop vroeg van Bruggen"Wat is de prys?"De Vries antwoordde dat ze fl.3.70 per mud kosten.Deze prys stond van Bruggen aan,waarop hy 5 mud kocht.Hierop werden de aardappelen afgeleverd.

Vervolgens hebben wy den aardappelgrossier staande gehouden,die opgaf te zyn genaamd HARMEN DE VRIES, geboren te Edam 22 Maart 1897,aardappelgrossier en te wonen Witte de Withstraat 19 I te Amsterdam(West).Hy verklaarde:"Volgens myn meening zyn de heden door my by van Bruggen afgeleverde aardappelen door dezen kleinhandelaar besteld.Ik beschouw tenminste het komen hooren en gelykertyd bestellen door myn vaste klanten niet als leuren.Overigens zal ik myn maatregelen wel nemen dat ik op een dergelyke wyze niet opnieuw gepakt word."

z.o.z. * De kern van de overtreding: De verbalisanten (Joghems en Boon) controleren op de naleving van het verbod op 'leuren' (venten/ongevraagd aanbieden van goederen) door groothandelaren.
* Het incident: Grossier De Vries beweert via zijn knecht Denneman dat een lading aardappelen vooraf besteld is door winkelier Van Bruggen. De politie gaat op onderzoek uit en confronteert de winkelier, die ontkent iets besteld te hebben.
* De 'betrapping': Terwijl de politie nog in de winkel is, arriveert De Vries en vindt de verkoop ter plekke plaats (inclusief prijsonderhandeling). Dit bewijst dat er geen sprake was van een voorafgaande bestelling, wat een overtreding is van de APV.
* Verweer van de verdachte: De Vries voert aan dat hij het bezoeken van vaste klanten niet als 'leuren' beschouwt, maar geeft aan in de toekomst voorzichtiger te zullen zijn om niet opnieuw "gepakt" te worden. Dit document stamt uit januari 1939, een periode van economische spanning en strikte regulering van de handel in Nederland vlak voor de Tweede Wereldoorlog. De Amsterdamse Algemeene Politieverordening (A.P.V.) bevatte destijds strikte bepalingen om de marktorde te handhaven en 'oneerlijke concurrentie' door ongeoorloofde straathandel (leuren) tegen te gaan.

Opvallend is de vermelding van "byzondere weersomstandigheden" die de aardappelprijzen beïnvloeden; de winter van 1938-1939 kende inderdaad periodes met strenge vorst, wat direct invloed had op de voedselvoorraad en de prijzen. De prijs van fl. 3,70 per mud (ca. 70 kilo) was voor die tijd een aanzienlijk bedrag. De betrokkenheid van het "Marktwezen" onderstreept hoe nauwlettend de gemeente Amsterdam de distributie van levensmiddelen in de gaten hield. De Vries (Grossier) Gemeente Amsterdam Marktwezen Politie