Nº 77/7/ . M. 1939 23/1

R A P P O R T .

Hedenmorgen, Zaterdag 21 Januari 1939 te ongeveer 8.30 uur, bevond ik my, belast met controle in de Hal. Op dat oogenblik stonden verschillen-de venters fruit te sorteeren op het verhoogde middengedeelte, ter hoogte van het pakhuis van Agsteribbe. Op een gegeven oogenblik zag ik een der venters lange hooge mandjes met appelen vullen. Onder in de mandjes werd veel houtwol gestopt. Dit was voor my aanleiding om myn hand in een der mandjes te stoppen, teneinde eens te kunnen nagaan hoeveel opvulmateriaal deze venters nu wel gebruiken bij het opmaken van deze soort mandjes. Een en ander was blykbaar niet naar den zin van den koopman Ph. Nikkelsberg, oud 46 jaar, wonende Magersfonteinstraat 10 alhier. Deze koopman had zelf geen handel en stond te kyken naar de handelingen van zyn collega's. Zonder ook maar een woord met hem gewisseld te hebben voegde hy my het volgende toe: "Blyf met je pooten van die manden af; daar heb je niets mede te maken, choleralyder." Toen ik hem er op attendeerde dat hy dergelyke uitdrukkinge achterwege moest laten, daar ik zyn handelwyze anders zou rapporteeren, vervolgde hy: "Pas maar op, jy met je rapport maken, anders sla ik je de typhus." Vervolgens vroeg ik zyn naam en zyn leg.kaart. Hy weigerde my zyn naam op te geven en was er eveneens niet toe te brengen om zyn leg.kaart af te geven. Aangezien er geen collega's in de buurt waren heb ik Nikkels-berg, dien ik van naam kende verder laten gaan teneinde de orde op dit marktgedeelte zoo spoedig mogelyk te herstellen. Hy vond het echter nog noodig my na te roepen: "Pas maar op dat je niet weer onder een bakfiets terechtkomt, want ze loeren op je."

Den Heer Bedryfschef
v/h Marktwezen.

Amsterdam, 21 Januari 1939.
De Controleur b/h Marktwezen:
[Handtekening]

[Linksonder handgeschreven aantekeningen:]
77/7/2 m.v. Gezien Woensdag 25 jan. wegens wangedrag.

--- Dit rapport biedt een inkijkje in de dagelijkse spanningen op de Amsterdamse groothandelsmarkt in de jaren dertig. De kern van het conflict draait om een kwaliteitscontrole: de inspecteur vermoedt dat venters hun manden onnodig opvullen met houtwol om de hoeveelheid fruit groter te laten lijken ("foppen").

De tekst valt op door de directe weergave van het taalgebruik op de markt. De koopman, Ph. Nikkelsberg, gebruikt krachtige Amsterdamse krachttermen uit die tijd ("choleralyder", "typhus"). De dreiging dat de controleur "onder een bakfiets" zou kunnen terechtkomen, suggereert een grimmige sfeer en een diep wantrouwen jegens de autoriteiten. Het rapport is zakelijk en procedureel opgesteld, waarbij de controleur benadrukt dat hij de-escalerend optrad om de orde te herstellen.

--- De Centrale Markthallen: In 1934 opende Amsterdam de Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat. Het was de centrale plek voor de verhandeling van groente, fruit en vis. Het "Marktwezen" hield hier toezicht op de orde, hygiëne en eerlijke handel.

Agsteribbe: In het rapport wordt de firma Agsteribbe genoemd. Dit was een bekende Joodse familie in de Amsterdamse vruchthandel. Veel Joodse handelaren werkten in en rond de Markthallen; dit document stamt uit januari 1939, een periode waarin de dreiging voor de Joodse gemeenschap door het opkomend nazisme in buurland Duitsland al zeer voelbaar was.

Sociale omstandigheden: De jaren 30 waren jaren van economische crisis. Voor marktkooplieden waren de marges klein, wat de irritatie over strenge controles op "opvulmateriaal" en de daaruit voortvloeiende boetes of rapporten verklaart. Het gebruik van ziektes als scheldwoord ("choleralijder", "tyfus") was in deze periode (en lang daarna) een typisch kenmerk van het Amsterdamse volksidioom. Marktwezen