Officieel rapport (typemachine-schrift met handgeschreven kanttekeningen). 18 februari 1939. Nº 77/14/1 M. 1939 20/2

R A P P O R T.

Hedenmorgen, Zaterdag 18 Februari 1939 te ongeveer 6.30 uur v.m. bevond P.J. Koekenbier, die in dienst is bij zijn broer den aardappelgrossier G.J.G. Koekenbier, zich in het pakhuis van laatstgenoemden grossier, hetwelk zich bevindt op pier P. Op dat oogenblik zag hij dat den hem bekenden kooper Karel Willem Kreyt, oud 28 jaar, wonende Admiralengracht 58 beletage, zich naar een party bonte aardappelen begaf, welke den grossier Greidanus in eigendom toebehooren en welke party was afgedekt met een zeil. Kreyt, die zeer waarschijnlijk niet bemerkte dat Koekenbier zijn handelingen volgde tilde het zeil op, schoof het touw er af en nam twee zakken (een mud) bonte aardappelen van de voorraad van Greidanus. Vervolgens deed hij het zeil weer over de aardappelen, schikte het touw op zijn plaats en gooide de twee zakken bonten op zijn bakfiets, welke op pier P. stond. Greidanus was op dat oogenblik nog niet aanwezig. Hierna wendde Kreyt zich tot P.J. Koekenbier met de vraag of Koekenbier poters voor hem te koop had. Koekenbier antwoordde ontkennend. Op hetzelfde oogenblik arriveerde Greidanus en wendde Kreyt zich tot laatstgenoemden grossier. Kreyt vroeg thans aan Greidanus wat de poters kostten. Greidanus noemde den prijs en Kreyt kocht een mud poters, welke op de bakfiets van Kreyt werden geladen. Vervolgens vroeg de kooper nog aan den grossier of hij in de middaguren nog een mud poters en een mud bonten zou kunnen krijgen, hetwelk Greidanus noteerde. Het opgeladen mud poters werd inmiddels door den kooper voldaan. Over het door hem weggenomen mud bonte aardappelen repte hij echter in het geheel niet. Toen Kreyt vertrokken was informeerde Koekenbier of het door hem opgeladen mud bonten aan Greidanus betaald was. Greidanus antwoordde ontkennend, waarop Koekenbier het door hem waargenomene aan Greidanus vertelde. Het Marktwezen werd telefonisch van het voorval in kennis gesteld, met het resultaat dat de kooper Kreyt hedenmorgen bij het verlaten van de Centrale Markt (te ongeveer 8 uur v.m.) kon worden aangehouden. Hij bleek inderdaad in het bezit te zijn van het mud bonte aardappelen, hetwelk hij op vorenomschreven wijze bij Greidanus had weggenomen. Hij bekende de aardappelen te hebben weggenomen, doch verklaarde dat het in zijn bedoeling heeft gelegen om de aardappelen te betalen. Dit klinkt zeer onwaarschijnlijk, daar hij na het wegnemen van de aardappelen bij Greidanus heeft gekocht. Laatstgenoemde doet dan ook aangifte van diefstal. Rapporteur heeft Kreyt een proces-verbaal aangezegd terzake diefstal van een mud aardappelen.

[Linksonder:]
Den Heer Bedrijfschef
v/h Marktwezen.
[Handtekening onleesbaar]

[Rechtsonder:]
Amsterdam, 18 Februari 1939
[Handtekening onleesbaar]
Marktopzichter.

[Handgeschreven nota's onderaan:]
1) P.v.b.
2) 14 d. uitsluiten m.i.v. Wo. d.d. 22 Febr.
3) Weth. voorstellen ½ jaar uitsluiten.
[Diverse parafen en data, o.a. 20/2/39 en 22/2/39] Dit document is een proces-verbaal van bevindingen opgesteld door een marktopzichter van het Amsterdamse Marktwezen. De kern van de zaak betreft een doortrapte vorm van diefstal. De verdachte, Karel Willem Kreyt, steelt eerst twee zakken (één mud) aardappelen ("bonten") terwijl de eigenaar afwezig is.

Om de diefstal te maskeren, voert hij direct daarna een legale transactie uit met de eigenaar (Greidanus) zodra deze arriveert, waarbij hij een ander mud ("poters" - pootaardappelen) koopt en afrekent. Hij vraagt zelfs naar prijzen voor een latere levering om de schijn van een bonafide klant op te houden.

De getuige Koekenbier, die de diefstal van een afstand heeft gadegeslagen, confronteert de eigenaar pas nadat de koper is vertrokken. Dit leidt tot de aanhouding van Kreyt bij de uitgang van het marktterrein. De verdediging van de dader — dat hij van plan was later te betalen — wordt door de rapporteur als ongeloofwaardig terzijde geschoven. Het document biedt een interessant inkijkje in de dagelijkse gang van zaken op de Centrale Markthallen in Amsterdam (tegenwoordig het Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat) aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog.

• Maatvoering: Er wordt gesproken over een "mud". Hoewel het metrieke stelsel toen al lang was ingevoerd, werd in de handel de term mud nog veelvuldig gebruikt voor een volume van 100 liter of een gewicht van circa 70 kilo aardappelen.
• Vervoer: De verdachte verplaatst de goederen met een "bakfiets", destijds het standaardvervoermiddel voor kleine handelaren in de stad.
• Sancties: Uit de handgeschreven kanttekeningen blijkt dat de straf niet beperkt bleef tot een politioneel proces-verbaal (P.v.b.). Het Marktwezen hanteerde eigen tuchtrecht: de verdachte wordt direct voor 14 dagen van de markt uitgesloten, en er wordt een voorstel aan de Wethouder gedaan om hem voor een half jaar de toegang te ontzeggen. Dit onderstreept de strenge controle op de handelsbetrouwbaarheid binnen de marktmuren.