Proces-verbaal / Getuigenverklaringen. 12 april 1939. 3
XXXXXXXXXXXX
2e 2e

beschikken
Abraham Swaab, geboren te Amsterdam 7 Januari 1888, kruier, wonende Rapenburgerstraat 106 te Amsterdam (Centrum) verklaarde op 12 April 1900negenendertig het volgende: "Ik bevond my hedenmorgen te ongeveer 6.30 uur in de omgeving van de pieren C. en D. op de terreinen van de Centrale Markt. Aangezien ik op deze markt kruiersdiensten verricht, nam ik gaarne de opdracht van Willem Grevenstuk aan, die 40 ledige Westlandsche kisten door my wilde laten inleveren by de schuit van Barend van Dyk, die op pier C. op de terreinen van de Centrale Markt, ledige kisten inneemt. Grevenstuk deelde my mede dat deze kisten voor rekening van H. Tabak, Spuistraat moesten worden ingeleverd. Ofschhon het my bekend was dat Tabak, die op de Centrale Markt inkoopt, zelf personeel in dienst heeft, meende ik dat ik my niet had af te vragen of Grevenstuk wel de waarheid sprak, daar ik slechts kruierswerk voor hem had te verrichten. Ook het feit dat Grevenstuk my de opdracht gaf op een afstand van slechts 100 meter van de schuit van van Dyk, heeft my geen aanleiding gegeven om te veronderstellen dat Grevenstuk op minder juiste wyze aan de kisten was gekomen, temeer daar hy my mededeelde zelf geen tyd te hebben om de kisten af te geven. Een afspraak, waarby ik byvoorbeeld een deel van de opbrengst der kisten zou krygen, is in het geheel niet door ons gemaakt. By het afgeven van de 40 ledige kisten by van Dyk, vroeg deze persoon my voor wie de kisten werden afgegeven. Ik antwoordde hem dat ze van Tabak, Spuistraat waren, waarop hy my te kennen gaf dat Tabak dan zelf het geld maar in ontvangst moest komen nemen. Ik liet de kisten achter en deelde Grevenstuk mede wat ik by van Dyk had ervaren. Daarop vroeg Grevenstuk my wat hy my schuldig was. Dit heb ik aan hem overgelaten, waarop ik f 1.0.25 van hem ontving en de zaak voor my als afgedaan beschouwde. De kist, die U my toont (ik, verbalisant toon Swaab een der door hem by ingeleverde kisten) behoort tot de soort Westlandsche kisten, welke ik van Grevenstuk ontving en aan van Dyk afgaf."

   Nadat ik, verbalisant aan Theodorus Anthonius Bernardus Pouw, oud 20 jaar, groentengrossier, wonende Badhoevelaan 47 te Badhoevedorp, Ryk Haarlemmermeer, had medegedeeld hetgeen er was geschied, heeft deze grossier op 12 April 1900negenendertig de navolgende aangifte gedaan: "Ik heb in het pakhuis, hetwelk ik op pier D. op de terreinen van de Centrale Markt in huur heb, de laatste weken groote hoeveelheden ledige Westlandsche kisten opgeslagen. Aangezien myn zaken niet toelaten dat ik op het ledige fust zelf toezicht uitoefen, heb ik dit overgelaten aan myn knecht W. Grevenstuk, dien ik de behartiging van myn belangen volkomen meende te kunnen toevertrouwen. Ik hoor thans van U dat hy misbruik heeft gemaakt van dit vertrouwen en dat hy meerdere keeren Westlandsche kisten by my heeft weggenomen. Juist omdat ik het toezicht op myn emballage aan Grevenstuk overliet, heb ik nimmer bemerkt dat er diefstal van ledig fust by my plaatsvond. Wel kan ik verklaren dat de hedenmorgen by van Dyk ingeleverde 40 Westlandsche kisten welke U my toont (ik, verbalisant toon Pouw de 40 door Grevenstuk weggenomen en door Swaab afgegeven ledige Westlandsche kisten) behooren tot de soorten welke ik momenteel in myn pakhuis aanwezig heb. Voor deze kisten heb ik per stuk f 1.0.30 statiegeld betaald, zoodat ik door dezen diefstal voor f 1.12.- benadeeld zou zyn geworden. Ik heb Grevenstuk niet opgedragen deze kisten voor my te gelde te maken. *   **Casus:** Het document betreft de verslaglegging van een verduistering of diefstal van emballage (Westlandse kisten) op de Centrale Markt in Amsterdam.

• Modus Operandi: Willem Grevenstuk, een werknemer van grossier Pouw, heeft 40 kisten van zijn werkgever ontvreemd. Hij heeft een onwetende kruier (Swaab) ingeschakeld om deze kisten af te leveren bij een schipper (Van Dyk) onder de valse naam van een andere handelaar (Tabak). De kruier ontving hiervoor 25 cent ("f 1.0.25").
• Schadepost: De eigenaar, Pouw, verklaart dat het statiegeld per kist 30 cent bedroeg, waardoor de totale schade voor deze specifieke partij 12 gulden bedroeg ("f 1.12.-" lijkt een typefout voor f 12.00, gezien 40 x 0.30 = 12).
• Taalgebruik: Typisch ambtelijk Nederlands uit het interbellum, met gebruik van de 'y' in plaats van 'ij' en de spelling "1900negenendertig". Dit document biedt een inkijkje in de dagelijkse gang van zaken op de Centrale Markt (tegenwoordig het Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat) in april 1939. Het laat de informele arbeidsstructuur zien van 'kruiers' die tegen kleine vergoedingen hand- en spandiensten verrichtten. De "Westlandse kist" was destijds de standaard houten verpakking voor groenten en fruit. De datum (april 1939) plaatst het incident kort voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, in een tijd van economisch herstel maar ook grote sociale kwetsbaarheid. De genoemde locaties (Rapenburgerstraat, Spuistraat) en de betrokkenheid van een joodse kruier (Swaab) zijn kenmerkend voor de sociaal-economische geografie van het Amsterdam van die tijd. Abraham Swaab (getuige/kruier) Willem Grevenstuk (verdachte/knecht) Barend van Dyk (schipper) H. Tabak (handelaar) Theodorus Anthonius Bernardus Pouw (benadeelde/grossier).