Proces-verbaal (Politie te Amsterdam). 13 juli 1939. (Linkerkolom)
PRO JUSTITIA. PROCES-VERBAAL.
POLITIE TE AMSTERDAM.
2e Sectie, 2e Afdeeling.
No.

Onderwerp:
Proces-verbaal contra JOHANNES
HENDRIKUS GEUKENS, geboren te
Amsterdam, 13 Juni 1916, groen-
tenwerker, wonende 3e Witten-
burgerdwarsstraat 26 II te Am-
sterdam-Centrum, verdacht van
vervalsching van een emballage-
bon en het opzettelyk gebruik
maken van dezen bon, door hem
ter uitbetaling aan te bieden
aan de kas van de N.V. Nederland-
sche Veiling van Land- en Tuin-
bouwproducten "Amsterdam", ten
nadeele van deze N.V.

(Rechterkolom)
Op Donderdag 13 Juli 1900 negen
en dertig, werd my, BAREND FELTHUIS,
ambtenaar van het Marktwezen te Am-
sterdam, tevens onbezoldigd veldwach-
ter dezer Gemeente, door BARTHOLOMEUS
CORNELIS VAN ES, oud 38 jaar, direc-
teur van de N.V. Nederlandsche Veiling
van Land- en Tuinbouwproducten "Amster-
dam", wonende Naarderstraat 272 te
Huizen (N.H.), de navolgende aangifte
gedaan en verklaarde hy: "Op Donderdag
13 Juli 1900 negen en dertig te onge-
veer half acht des voormiddags, is
door een persoon, my bekend als de
knecht van myn klant A.M.REE, die by
ons geregeld koopt, by onzen kassier
VAN DE SANDE, aan de kas van de Neder-
landsche Veiling een vervalschten em-
ballagebon ter uitbetaling aangeboden.
Het kantoor van onze N.V. is gevestigd
op de terreinen van de Centrale Markt,
Jan van Galenstraat te Amsterdam-West.
Door oplettendheid van onzen kassier
heeft op dien bon geen uitbetaling
plaats gehad. Alle cyfers, welke op
dien bon voorkomen, zyn met potlood
overtrokken. Daarby is het in rekening
gebrachte bedrag voor statiegeld van
ƒ 2,80 veranderd in ƒ 6,00, terwyl het
totaal bedrag van dezen bon van ƒ 4,25
in ƒ 7,45 is gewyzigd. De bon, welke genummerd is 36710 en wel-
ke ik van myn kassier heb ontvangen, overhandig ik U hierby.
(Ik, verbalisant, neem van den heer VAN ES een bon over van de
N.V. Nederlandsche Veiling van Land- en Tuinbouwproducten "Am-
sterdam", welke is genummerd 36710). De doorslag van dezen bon
bevindt zich in myn copieboek, dat nog regelmatig in gebruik is,
doch dat ik ter beschikking van de Justitie zal houden. By ver-
gelyking met de copie en het origineel zult U de genoemde ver-
andering kunnen constateeren. Door het bedrag, op den vervalsch-
ten bon vermeld, uit te betalen, zou onze N.V. voor ƒ 3,20 zyn
benadeeld. Na voorlezing volhard ik by deze verklaring en tee-
ken haar met U.

(Handtekening) B. Felthuis

(Onderste sectie)
Ik, verbalisant, heb vervolgens origineel en copie van bon
No. 36710 der N.V. Nederlandsche Veiling van Land- en Tuinbouw-
producten "Amsterdam" met elkaar vergeleken, waarbij my bleek,
dat het bedrag van het statiegeld, vermeld op het origineel van
ƒ 2,80 tot ƒ 6,00 was verhoogd, terwijl het totaal bedrag van
ƒ 4,25 was veranderd in ƒ 7,45.

Op 13 Juli 1900 negen en dertig des voormiddags omstreeks
acht uur, heb ik een persoon, die my door den aangever VAN ES
aangewezen werd als zijnde degene, die den vervalschten bon ter
uitbetaling aan de kas van de N.V. Nederlandsche Veiling van
Land- en Tuinbouwproducten "Amsterdam" had ingeleverd, aldaar
aangehouden, alwaar hy later door my voorloopig is gehoord. Be- * Taalgebruik: Het document hanteert de destijds gebruikelijke ambtelijke spelling (bijv. 'vervalsching', 'my', 'terwyl', 'gebezigd'). Opvallend is de schrijfwijze van het jaartal: "negen en dertig" (1939) wordt voluit geschreven na "1900".
* De Fraude: De verdachte probeerde een emballagebon (statiegeldbon) te verzilveren waarbij de bedragen met potlood waren overgetrokken en verhoogd. Het statiegeld ging van ƒ 2,80 naar ƒ 6,00 en het totaalbedrag van ƒ 4,25 naar ƒ 7,45. De beoogde winst was ƒ 3,20.
* Bewijsvoering: De fraude werd ontdekt door de kassier. Het bewijs steunt op de vergelijking tussen het origineel en de 'doorslag' (carbonkopie) in het administratieve kopieboek van de veiling.
* Functionarissen: De verbalisant, Barend Felthuis, had een gecombineerde rol: hij werkte voor de marktmeester van de gemeente Amsterdam en was tevens onbezoldigd veldwachter, wat hem opsporingsbevoegdheid gaf op het marktterrein. Dit document biedt een inkijkje in de dagelijkse rechtshandhaving op de Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat in Amsterdam, die in 1934 waren geopend. In de zomer van 1939, vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, was de economische situatie voor arbeiders als Geukens precair. Hoewel het bedrag van ƒ 3,20 tegenwoordig gering lijkt, vertegenwoordigde dit in 1939 een aanzienlijke waarde (vergelijkbaar met ongeveer een dagloon voor ongeschoolde arbeid). De "3e Wittenburgerdwarsstraat" in de Amsterdamse Oostelijke Eilanden was destijds een typische volksbuurt. Het document illustreert hoe nauwgezet de administratie van de veilingen ("doorslagen" in "copieboeken") werd gecontroleerd om kleine fraude tegen te gaan.