Ambtsbericht/Rapport betreffende fraude. 12 juli 1939 (datum rapport), 14 juli 1939 (beslissing), 20-24 juli 1939 (administratieve verwerking). (Handgeschreven bovenaan:)
opbergen. afdoen
20/7 - 39 Nº 77/50/2 M. 1339 24/7

(Getypte tekst:)
Rapport

Hiermede rapporteert ik ondergeteekende controleur het navolgende.

Heden morgen werd mij door den heer van Es, directeur van de Ned: Veiling, aangifte gedaan en verklaarde hij, dat Johannes Hendrikus Geukens, K.P. No 700 in dienst bij den kooper A.M. Ree K.K. No 255, een vervalschten emballagebon genummerd 38710 d.d. 10 Juli 1939, ten name van zijn patroon, had ingeleverd bij den kassier van de Ned: Veiling. Dat in deze bon was geradeerd werd door bedoelden kassier terstond bemerkt, reden waarom hij wel den bon aannam, doch aan Geukens niets uitbetaalde. Bij onderzoek in de administratie van de Ned: Veiling bleek mij rapporteur, dat op de doorslag van bedoelden bon als bedrag voor gestort statiegeld voor twintig kisten, stond aangegeven f 2,80. Dit bedrag was op den bon, welke door Geukens was ingeleverd, veranderd in f 8.00 Geukens hierover door mij gehoord, verklaarde, dat hij deze verandering had aangebracht met de bedoeling om het bedrag dat hij meer zou ontvangen dan door zijn baas was gestort, zichzelf toe te eigenen. Den door Geukens vervalschten bon heb ik in beslag genomen terwijl de doorslag van dezen bon voorloopig op het kantoor van de Ned: Veiling ter beschikking blijft. Tegen Geukens zal door mij proces verbaal worden opgemaakt terzake van poging tot oplichting. De toegangskaart van Geukens gaat hierbij.

Amsterdam 12 Juli 1939
De Controleur
(Handtekening: F. Ulthman)

Den Heer Bedrijfschef
v/h
Marktwezen

(Handgeschreven onderaan:)
th. Meerbeek
Beslissing Directeur:
alleen proces-verbaal, niet uitsluiten
(i.v.m. brief Wethouder L.M. d.d. 8.2.38 (77/4/7/1-38 - 48/L.M.-78)
(Handtekening) 14/7 '39 Dit rapport beschrijft een geval van kleine fraude op de werkvloer van de Nederlandse Veiling in Amsterdam in 1939. De kern van de zaak is de vervalsing van een "emballagebon" (een statiegeldbon voor kratten).
* De Modus Operandi: Johannes Geukens, een werknemer van een inkoper, veranderde het bedrag op de bon door te "raderen" (wegkrabben/vlakken). Hij probeerde f 2,80 te veranderen in f 8,00 om het verschil zelf in de zak te steken.
* De Ontmaskering: De kassier van de veiling merkte de vervalsing direct op. Na controle van de doorslag in de administratie werd het bedrog bevestigd. Geukens heeft de poging tot oplichting toegegeven.
* De Sanctie: Hoewel de controleur een proces-verbaal opmaakt en de toegangskaart inneemt, is de uiteindelijke beslissing van de directeur milder: er volgt enkel een proces-verbaal, maar de man wordt niet definitief uitgesloten van de markt. Hierbij wordt expliciet verwezen naar een eerdere instructie van de wethouder uit 1938. Het document geeft een inkijkje in de strikte administratieve controle op de Amsterdamse markten (zoals de Centrale Markthal) aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog. In die tijd was het Marktwezen een belangrijke gemeentelijke dienst.
Het bedrag van de fraude lijkt naar moderne maatstaven klein (het verschil tussen f 2,80 en f 8,00), maar in 1939 was dit een aanzienlijk bedrag (ter vergelijking: een gemiddeld weekloon lag rond de f 25,- à f 30,-).
De verwijzing naar de wethouder onderaan het document suggereert dat er destijds beleid was om niet te snel tot volledige uitsluiting (broodroof) over te gaan bij kleine vergrijpen, mogelijk om de sociale rust te bewaren of vanwege precedenten in de lokale politiek. A.M. Ree F. Ulthman K.K. No K.P. No Marktwezen