Officieel rapport/proces-verbaal van de marktcontroleur. 11 december 1939. B. Felthuis (Controleur). [Linksboven handgeschreven:]
5
[diagonaal:] 77/70/1

[Linkermarge verticaal handgeschreven:]
Emballage bon en anonieme brief aan Hr Felthuis gegeven 14/12-39 [paraaf]

[Hoofdtekst:]

R A P P O R T [midden boven] № 77/70/1 M. 1339 [stempel en schrifte]

Op Zaterdag 9 December 1939 werd mij ondergeteekende, controleur B. Felthuis door grossier L. van Smeerdijk, huurder van de pakhuizen B.2 en C.11 medegedeeld, dat hij per post een anonieme brief had ontvangen, waarin hem werd medegedeeld, dat zijn knecht J.W. van Smeerdijk, samen met den knecht van kooper A. van Smeerdijk, reeds eenige malen ledige kisten van L. van Smeerdijk op de Centr: Markt zou hebben gestolen. Deze kisten werden dan door den knecht van A. van Smeerdijk ingeleverd aan de schuit bij Barend van Dijk, terwijl bedoelde knechts het geld hiervan dan samen deelden. In hoeverre deze mededeeling op waarheid berustte kon L. van Smeer dijk mij niet zeggen, daar hij dat moeilijk na kon gaan, doch verzocht hij mij een onderzoek te willen instellen. Bedoelde brief heb ik van L. van Smeerdijk in beslag genomen.

Op Maandag 11 December 1939, omstreeks 7.15 uur v/m, bevond ik mij aan de achterzijde van pakhuis B.2 toen ik zag, dat een mij onbekende jongen die mij later desgevraagd op gaf te zijn genaamd Piet van Ekeren, oud 17 jaar en wonende 1e Jan v.d Heijde straat 63 alhier, met een driewielige bakfiets aan kwam rijden en achter pakhuis B.2 zijn bakfiets tot stilstand bracht. J.W. van Smeerdijk, de knecht van L. van Smeerdijk, bevond zich reeds aldaar. Ik, rapporteur, zag dat beide jongens even met elkaar bleven praten, waarna J.W. Smeerdijk van een partij ledige kisten, welke achter pakhuis B.2 stonden, een deel afnam en deze op de bakfiets van van Ekeren laadde. Vervolgens zag ik, dat van Ekeren zich met deze bakfiets naar de schuit van Barend van Dijk begaf en bij hem een partij ledige kisten inleverde. Daar Barend van Dijk door mij van een en ander op de hoogte was gesteld, vroeg hij aan van Ekeren van wie of deze kisten waren. Van Ekeren verklaarde toen van zijn baas, den kooper A. van Smeerdijk. Van Dijk heeft het bedrag van deze ledige kisten niet aan van Ekeren uitbetaald, doch hem medegedeeld, dat zijn baas dan het geld maar moest komen halen.

Hierna heb ik, rapporteur, van Ekeren aangehouden en verklaarde hij mij als volgt.,. „De ledige kisten die ik zoo juist bij van Dijk heb ingeleverd, heb ik even te voren ontvangen van J.W. Smeerdijk. Deze had ze afgenomen van een partij kisten welke achter pakhuis B.2 stonden. Ik heb in overleg met J.W. Smeerdijk deze kisten bij van Dijk ingeleverd met de bedoeling om het bedrag dat ik hiervoor zou ontvangen met hem te deelen. Toen van Dijk mij echter vroeg van wie deze kisten waren, heb ik gezegd van mijn baas A. van Smeerdijk. Van Dijk heeft toen het bedrag niet aan mij uitbetaald, doch gezegd dat mijn baas dan zelf het geld in ontvangst moest komen nemen. Ik heb reeds eenige malen ledige kisten, welke ik van J.W. van Smeerdijk meekreeg, bij van Dijk ingeleverd. Zij werden mij toen wel uitbetaald en de bedragen welke ik heb ontvangen, heb ik altijd met J.W. van Smeerdijk gedeeld. Noch mijn baas noch iemand anders wist hiervan iets af.”

Vervolgens heb ik gehoord Jan Willem van Smeerdijk, oud 19 jaar en wonende John Franklinstraat 35 alhier, die m mij als volgt verklaarde.,, „Heden morgen, omstreeks half acht heb ik aan van Ekeren, die als knecht werkzaam is bij mijn oom A. van Smeerdijk, een partij ledige kisten meegegeven, welke kisten stonden achter pakhuis B.2 en in eigendom toebehooren aan mijn oom L. van Smeerdijk, bij wien ik in loondienst ben. Met van Ekeren had ik afgesproken, dat hij deze kisten zou inleveren bij van Dijk op pier C en het bedrag dat hij hiervoor zou ontvangen met mij moest deelen. Voor hoeveel geld aan ledige kisten ik aan van Ekeren had meegegeven wist ik niet precies. Wij hebben dat gedaan zonder dat iemand anders er iets van wist. Voor dien hebben wij ook reeds eenige malen mijn baas op deze wijze bestolen. Het geld, dat ik hiermede heb ontvangen heb ik nog niet uitgegeven, doch thuis bewaard.”

Ten behoeve van een eventueele strafrechtelijke vervolging heb ik rapporteur van Barend van Dijk in beslag genomen een emballagebon No 198 ter waarde van F. 6.80, zijnde het bedrag voor de ledige kisten welke van Ekeren bij hem had ingeleverd. Deze partij bestond uit 4 Utregtsche, 5 Zwaag, 1 Blokker en 10 s-Gravenzande kisten, tezamen 20 stuks.

Den 11 December 1939
Controleur,
[Handtekening: B. Felthuis]

Den Heer Bedrijfschef
v/h Marktwezen.

[Onderzijde handgeschreven notities:]
77/70/2 J.W. Smeerdijk en v. Ekeren
[onleesbaar woord, mogelijk 'vonnissen'] 14 d. + 6 maanden.
18/12/39 [paraaf] 13/12/39 [handtekening] * Kern van de zaak: Twee jonge mannen, Jan Willem van Smeerdijk (19 jaar) en Piet van Ekeren (17 jaar), werkzaam op de Centrale Markt, hebben herhaaldelijk lege kisten (emballage) gestolen van de werkgever van Jan Willem (zijn oom L. van Smeerdijk).
* Modus Operandi: Jan Willem gaf de kisten door aan Piet, die ze met een bakfiets naar een schipper (Barend van Dijk) bracht om ze voor geld in te leveren. De opbrengst werd gedeeld.
* Ontmaskering: De diefstal kwam aan het licht na een anonieme brief aan de benadeelde grossier. Controleur Felthuis zette een observatie op en betrapte de daders op heterdaad op de ochtend van 11 december 1939.
* Bewijslast: Er is een emballagebon van 6,80 gulden voor 20 kisten in beslag genomen. Beide verdachten hebben een volledige bekentenis afgelegd.
* Afhandeling: De handgeschreven krabbels onderaan duiden op een snelle juridische afhandeling, waarbij mogelijk sprake is van een veroordeling (genoemd wordt "14 d. + 6 maanden", wat zou kunnen duiden op een gevangenisstraf en een proeftijd of voorwaardelijke straf). Dit document biedt een inkijkje in de dagelijkse gang van zaken en de handhaving op de Centrale Markt in Amsterdam (gezien straatnamen als de 1e Jan van der Heijdenstraat) vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Emballage (statiegeldkisten) was een waardevol goed in de groothandel. De hiërarchie van de markt, met controleurs, grossiers en knechten, is duidelijk zichtbaar. De "anonieme brief" was destijds een veelvoorkomende aanleiding voor het starten van een intern onderzoek door marktautoriteiten. De snelheid van rapporteren (het incident vond plaats om 07:15 uur en het rapport is gedateerd op dezelfde dag) getuigt van een efficiënte ambtelijke afhandeling.