Ambtelijk rapport/proces-verbaal. 28 april 1939. R A P P O R T .

T.a.v. den Heer Berthold Joseph, oud 43 jaar, wonende Parnarsusweg 3 Alhier, kan na gehouden onderzoek het volgende worden medegedeeld: Joseph is Duitscher en vanaf Januari 1937 te Amsterdam woonachtig. Tijdens zijn verblijf te Amsterdam heeft hij zich beziggehouden met handel in meubelen, welk bedrijf hij in combinatie met een zekeren heer Herzberger op de Ceintuurbaan heeft uitgeoefend. Verder exploiteert hij een pension, ten behoeve waarvan hij een perceel Handelstraat 5 in huur heeft. Op dit adres heeft hij volgens afschriften van brieven, die hij verzond en volgens daarop ontvangen antwoorden correspondentie gevoerd met fruit-importeurs in Tsjecho-Slowakije. Deze correspondentie betreft het tijdvak September 1937-October 1938. Hoewel uit deze correspondentie niet blijkt dat er orders werden geplaatst, is uit elders verkregen inlichtingen gebleken dat Joseph inderdaad fruit heeft geïmporteerd uit Tsjecho-Slowakije en dat hij hiervoor afzetgebied vond in Londen. In October 1938 heeft Joseph als compagnon van G. Stevens, kleinhandelaar, die momenteel een zaak drijft in de Pieter Baststraat, een zaak geopend op de Parnarsusweg No 3. Hier heeft men koek, delicatessen, groenten en fruit ten verkoop in voorraad genomen. Joseph, te Amsterdam niet georienteerd, was de financier, terwijl Stevens de inkoop en verzorgde en daarvoor 40 % van de winst incasseerde. Ook op de Centrale Markt verzorgde Stevens de inkoopen, mede in verband met het feit dat Joseph geen rijkserkenningskaart bezit. Joseph meende echter dat Stevens hem te hooge inkoopprijzen berekende en heeft in Februari 1939 zelf toegang tot de Centrale Markt verzocht en voorloopig verkregen, temeer daar hij zich langzamerhand van den gang van zaken op de Centrale Markt door verschillende grossiers op de hoogte had laten stellen. In October is door Stevens en Joseph een overeenkomst opgemaakt waarbij de verhouding werd geregeld. Tevens werd het huurcontract van den winkel Parnarsusweg door Joseph aangegaan en door Stevens voor het nakomen van de huurpenningen gegarandeerd. Allerwegen wordt Joseph als financieel zeer krachtig geteekend. Hij koopt op de Centrale Markt uitsluitend contant, waarbij de grossiers C. de Jong, Italiaander, van Thijn, van Praag e.a. de meest gunstige mededeelingen deden in verband met betaling van zijn gekochte goederen. Stevens en Joseph hebben zich eenigen tijd geleden naar den Haag begeven om te trachten een rijkserkenningskaart voor Joseph te verkrijgen. Dit is zonder meer vanzelfsprekend niet gelukt. Uiteindelijk wendde Joseph zich tot den Minister, waarvan bijgaand schrijven van de Commissie van Advies getuigt. Rapporteur heeft den indruk gekregen dat Stevens zich nog slechts in zeer geringe mate voor het compagnonschap interesseert en dat Joseph momenteel geheel zijn eigen zaken behartigt. Men huldigt wederzijds de opvatting dat de overeenkomst als niet aangegaan moet worden beschouwd. Vóór October 1938 heeft Joseph zich nimmer beziggehouden met den kleinhandel in tuinbouwgewassen.

Den Heer Bedrijfschef Amsterdam, 28 April 1939
v/h Marktwezen.

[Handtekening] [Handtekening]
Marktopzichter.

[Handgeschreven aantekeningen onderaan:]
3/5 '39
213/63/2
2 * Persoonsbeschrijving: Het rapport schetst een beeld van Berthold Joseph, een 43-jarige Duitse man die in 1937 naar Amsterdam is gekomen. Gezien de datum en zijn achtergrond gaat het hier zeer waarschijnlijk om een Joodse vluchteling die probeert een nieuw bestaan op te bouwen.
* Economische veerkracht: De tekst toont een actieve ondernemer die in korte tijd diverse zaken aanpakt: meubelhandel, een pension, internationale fruithandel (Tsjecho-Slowakije naar Londen) en uiteindelijk een delicatessenwinkel.
* Juridische barrières: Een cruciaal element in het rapport is de "rijkserkenningskaart". Dit was een noodzakelijke vergunning voor vreemdelingen om in Nederland een bedrijf te mogen voeren. Het feit dat het hem niet lukte deze in Den Haag te verkrijgen, dwong hem tot een (mislukte) constructie met de Nederlandse handelaar Stevens.
* Conflicten: De samenwerking met Stevens liep stuk op wantrouwen over inkoopprijzen en winstverdeling. Joseph wordt omschreven als "financieel zeer krachtig", wat suggereert dat hij over kapitaal beschikte, in tegenstelling tot veel andere vluchtelingen uit die tijd.
* Taalgebruik: Het document hanteert de spelling van die tijd (bijv. "Duitscher", "inkoopen", "den") en gebruikt consequent de 'y' voor de 'ij' (bijv. "bedryf", "pryzen"), wat vaak voorkwam bij officiële rapportages of specifieke typemachines. Dit rapport is geschreven in april 1939, slechts enkele maanden voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog en een half jaar na de Kristallnacht in Duitsland. Amsterdam zag in deze periode een grote instroom van Duitse Joden. De autoriteiten hielden streng toezicht op de economische activiteiten van deze 'vreemdelingen' om concurrentie met de lokale middenstand te reguleren.

De betrokkenheid van de "Dienst der Marktwezen" wijst erop dat de controle zich toespitste op de toegang tot de Centrale Markthallen (tegenwoordig het Food Center Amsterdam), waar strenge regels golden voor wie daar mocht inkopen. Het falen om een rijkserkenningskaart te krijgen was een veelvoorkomend probleem voor vluchtelingen, die daardoor vaak afhankelijk waren van Nederlandse tussenpersonen. C. de Jong G. Stevens Marktwezen