Verslag van een bijeenkomst (notulen). Woensdag 13 mei 1942. Kort verslag van de bijeenkomst op WOENSDAG 13 MEI 1942 in het gebouw Atlanta ten kantore van den directeur van het Gewestelijk Arbeidsbureau, te Amsterdam.

Aanwezig:
voor het G.A.B. - de Heer A.J.A.C. van Delft
voor den Rijksdienst voor de werkverruiming - de Heeren Ir. P. Boezaardt en Ir. W. Hüdig,
voor het Gem. Bureau voor Sociale Zaken - de Heeren J.C. v. Dam en A. Kaan,
voor den Joodschen Raad - de Heeren Prof. D. Cohen en Meijer de Vries.

DE HEER VAN DELFT deelt mede, dat de Heer Rodegro hem heeft medegedeeld dat op 1 Juni a.s. wederom 1000 joden en op 15 Juni da.v. nogmaals 2000 joden in de werkverruiming moeten zijn tewerkgesteld.
Deze beide groepen behoeven niet uit Amsterdam afkomstig te zijn, maar kunnen uit geheel Nederland worden bijeengebracht. Spr. vraagt aan de vertegenwoordigers van den Rijksdienst of er op die data voldoende kampplaatsen beschikbaar kunnen zijn.

DE HEER BOEZAARDT antwoordt bevestigend. Indien alle kampen in de Noordelijke Provinciën bezet geraken, zullen de overige kampen in Overijsel en Gelderland worden vrijgemaakt.

PROF. COHEN deelt mede, dat de Heer Rodegro hem Maandag j.l. heeft opgedragen nogmaals 3000 personen in de werkkampen te plaatsen, waartoe een keuze kon worden gedaan uit alle mannelijke joden uit Nederland tusschen de 18 en 55 jaar. De keuze van de personen werd binnen deze grenzen aan den joodschen Raad overgelaten, echter met dien verstande dat door den Beauftragte van plaatsing werden vrijgesteld:
- zij die met een Arische vrouw zijn getrouwd,
- zij die werkzaam zijn in de confectie-, de textiel- en de bontindustrie,
- zij die werkzaam zijn in de "Rüstungsindustrie" w.o. in het bijzonder bij de scheepswerven en machinefabrieken.
De Heer Rodegro deelde tevens mede dat hij persoonlijk leiding aan de kampen wilde geven en wel door tusschenkomst van den Heer Smissaert van de Reichsbaustelle in den Haag. De Rijksdienst zou het economisch beheer der kampen blijven verzorgen en de Ned. Heidemij. zou de technische leiding van de werken blijven behouden.
Bij deze gelegenheid deelde de Heer Rodegro tevens mede dat hij alle vroegere toezeggingen en afspraken met betrekking tot de tewerkstelling nietig verklaarde en geheel nieuwe voorwaarden in het leven zou roepen.

DE HEER MEIJER DE VRIES voegt hieraan toe dat de Heer Rodegro tevens heeft gezegd dat de kampen op een nader te bepalen datum onder bewaking zullen worden gesteld ten einde verdere ontvluchtingen te voorkomen. Deze bewaking zou op dezelfde wijze geregeld worden als die van het vluchtelingenkamp Westerbork. Ook zou geen verlof kunnen worden verleend zoolang het op 24 April j.l. gevraagde aantal van 1000 tewerkgestelden niet bijeen is gebracht.

• De voedselrantsoenen -

--- Dit document is een cruciale primaire bron die de escalatie van de Jodenvervolging in Nederland in het voorjaar van 1942 vastlegt. De kern van het verslag is de gedwongen tewerkstelling van Joodse mannen in werkkampen van de "Rijksdienst voor de Werkverruiming".

Belangrijke observaties:
1. Quota en Schaal: Er wordt gesproken over een totaal van 3000 personen die binnen enkele weken (juni 1942) moeten worden opgeroepen. Het betreft nu niet meer alleen Amsterdammers, maar Joodse mannen uit heel Nederland.
2. Rol Joodsche Raad: De nazi-autoriteiten (hier vertegenwoordigd door de naam Rodegro) leggen de verantwoordelijkheid voor de selectie van de personen bij de Joodsche Raad zelf. Dit illustreert het duivelse dilemma waar de Raad voor werd gesteld.
3. Vrijstellingen: Er worden specifieke groepen genoemd die (voorlopig) gespaard blijven, waaronder mannen in gemengde huwelijken en arbeiders in de oorlogsindustrie (Rüstungsindustrie).
4. Verharding van het regime: Het verslag meldt expliciet dat oude afspraken "nietig" zijn verklaard. Bovendien wordt de overgang aangekondigd van open werkkampen naar kampen "onder bewaking", waarbij de vergelijking met Kamp Westerbork wordt gemaakt. Dit duidt op de transformatie van werkgelegenheidsprojecten naar detentiekampen.

--- In mei 1942, het moment van dit overleg, bereidden de Duitse bezetters de massale deportaties naar de vernietigingskampen in Polen voor (die in juli 1942 zouden beginnen). De werkkampen van de Rijksdienst voor de Werkverruiming, die oorspronkelijk in de jaren '30 waren opgezet voor werklozen, werden door de nazi's geconfisqueerd om Joodse mannen te isoleren van hun families en de samenleving.

De genoemde "Heer Rodegro" verwijst naar Hans Georg Rodegro, die werkzaam was voor de Fachberater für den Arbeitseinsatz bij het kantoor van de Generalkommissar für Finanz und Wirtschaft. De genoemde "Heer Smissaert" was betrokken bij de Organisation Todt / Reichsbaustelle.

Dit document markeert de korte periode waarin de werkkampen fungeerden als tussenstation; op 2 oktober 1942 werden de meeste mannen in deze kampen alsnog afgevoerd naar Westerbork en vandaar naar de vernietigingskampen. A. Kaan A.J.A.C. van Delft D. Cohen P. Boezaardt