-4-

dan wel of deze producten uitsluitend of in hoofdzaak voor het Rijk bestemd zou-
den worden;

5o. Talrijke kleinere zakenmenschen durfden wegens de onzekere tijden geen geld voor
reclame uit te trekken.

Het bedrag,waarmede de reclame-opbrengst in de maanden Januari tot en met Augus-
tus van het verslagjaar steeg,werd tenietgedaan door de ongunstige resultaten in de
maanden September tot en met December,zoodat de totaal-opbrengst in het verslagjaar
ongeveer gelijk bleef aan die in het daaraan voorafgaande jaar. Dat het aantal con-
tracten niettemin aanmerkelijk grooter is dan in 1938 vindt zijn oorzaak in het
feit, dat - toen de acquisitie voor de grootere objecten door de tijdsomstandighe-
den nutteloos bleek - het werven van kleinere advertenties zeer intensief ter hand
genomen is.

Volgens de ook in vorige jaren gevolgde gedragslijn werden de reclameposten,
welke werden afgesloten,zoo noodig onderworpen aan de goedkeuring van:

a. de Diensten en Bedrijven,waaronder de betreffende objecten ressorteeren;
b. het Gemeentelijk Bouw- en Woningtoezicht,event. de Schoonheidscommissie (ter
beoordeeling van de aesthetische toelaatbaarheid);
c. den Hoofdcommissaris van Politie (in gevallen, waarin de inhoud der reclame in
moreel of politiek opzicht aanstootgevend werd geacht);
d. de Verkeerspolitie,event. de Verkeerscommissie (voor reclames, die verlicht zijn
of die uit anderen hoofde in strijd met de belangen van het verkeer kunnen komen);
e. den Geneeskundigen en Gezondheidsdienst (voor reclames met een hygiënische of
medische strekking).

In een aantal gevallen, waarin met bovenbedoelde instanties geen overeenstem-
ming kon worden bereikt, alsmede ter zake van enkele posten van grootere beteekenis,
werd een beslissing genomen door den Wethouder voor de Gemeentebedrijven c.q. door
Burgemeester en Wethouders.
TG.

--- Deze pagina biedt een interessant inzicht in de economische en bestuurlijke gang van zaken aan de vooravond van of tijdens de vroege fase van de Tweede Wereldoorlog.

Economische tendens: Er wordt geconstateerd dat de reclameopbrengsten in de eerste acht maanden van het jaar nog stegen, maar dat deze winst in de laatste vier maanden verloren ging. De oorzaak wordt gezocht in de "onzekere tijden", een duidelijke verwijzing naar de oorlogsdreiging of het begin van de oorlog. Opvallend is de verschuiving in de markt: grote contracten bleven uit, waardoor men zich genoodzaakt zag zich zeer intensief te richten op een groter aantal kleinere advertenties om de omzet op peil te houden.

Bestuurlijke controle: Het document schetst een uitgebreid bureaucratisch proces voor de goedkeuring van reclame. Advertenties werden niet zomaar geplaatst; ze moesten getoetst worden aan:
* Esthetiek: door Bouw- en Woningtoezicht of de Schoonheidscommissie.
* Moraliteit en Politiek: door de politiecommissaris (vorm van censuur).
* Verkeersveiligheid: vooral voor (verlichte) buitenreclame.
* Volksgezondheid: voor medische claims.

Dit toont aan dat de overheid een actieve rol speelde in de regulering van de openbare ruimte en de inhoud van commerciële uitingen.

--- Het document dateert waarschijnlijk uit de vroege jaren 1940 en blikt terug op het jaar 1939. De referentie naar "het Rijk" en de "onzekere tijden" past in het tijdsbeeld van de mobilisatie en de economische ontwrichting door de naderende of uitgebroken oorlog.

In die periode waren veel gemeentelijke diensten (zoals gas- en elektriciteitsbedrijven of vervoer) gebundeld in de 'Gemeentebedrijven'. De exploitatie van reclame op gemeentelijke eigendommen (zoals trams, transformatorhuisjes of aanplakborden) was een belangrijke bron van inkomsten.

De genoemde toetsing aan "morele of politieke" maatstaven door de politie illustreert het vooroorlogse klimaat waarin de overheid streng waakte over de openbare orde en goede zeden. Naarmate de bezetting vorderde, zouden dergelijke keuringsmechanismen vaak overgenomen of beïnvloed worden door de nieuwe machthebbers voor hun eigen propagandistische doeleinden. De initialen "TG." onderaan suggereren de auteur of de behandeld ambtenaar van de rapportage. Politie