Officieel voorstel/verordening van het college van Burgemeester en Wethouders aan de Gemeenteraad. 14 juni 1940. Vaststelling van een verordening, regelende het ophalen van keukenafval in de gemeente Zaandam.

No. 53. [tab] ZAANDAM, 14 Juni 1940.

Aan de Gemeenteraad.

De buitengewone omstandigheden, waarin ons land thans verkeert, hebben de noodzakelijkheid doen zien, om alle maatregelen te nemen, die binnen het bereik liggen, teneinde de voedselvoorziening van mens en dier zoveel mogelijk te verzekeren. Wij zijn van mening, dat hier ook een taak voor de gemeente ligt. De gemeente dient er ook het hare toe bij te dragen, dat van alle mogelijkheden, die er zijn, gebruik wordt gemaakt.

Met het oog hierop werd reeds aan verschillende braakliggende terreinen tijdelijk de bestemming van bouwgrond gegeven. De gemeente kan echter meer doen. Wij hebben de stellige overtuiging, dat er nog veel verloren gaat, dat zou kunnen worden gebruikt als dierlijk voedsel.

Het is bekend, dat er veel keukenafval wordt opgehaald door de z.g. schillenboeren. Wij hebben niet de indruk, dat deze in alle delen der gemeente regelmatig komen en ook niet deze indruk, dat van het afval steeds het meest nuttige gebruik wordt gemaakt. Immers, door toepassing van een bepaalde bewerking kan de duurzaamheid aanzienlijk verlengd en daarmee de gebruiksmogelijkheid vermeerderd worden.

Wij menen, dat het op de weg der gemeente ligt om deze zaak aan te vatten. Daarvoor is het noodzakelijk, dat het verboden wordt om keukenafval op te halen. Er moet ruimte blijven voor ontheffing van het verbod in gevallen, waarin dit redelijk moet worden geacht.

De gemeente kan dan verder zelf het ophalen en verwerken regelen. Op welke wijze dit zal geschieden is nog niet bepaald. Wel staat reeds vast, dat het afval op het terrein van de reinigingsdienst zal worden gezuiverd van schadelijke bestanddelen, ~~en vervolgens in een aardappel-~~
~~stomer zal worden verwerkt.~~

Wij hebben een verordening doen ontwerpen, waarin het ophalen wordt geregeld. In onderstaand ontwerp-besluit bieden wij U deze ter behandeling en vaststelling aan.

Burgemeester en wethouders van Zaandam,
SCHOLTEN, secretaris. [tab] IN 'T VELD, burgemeester.

De Raad der gemeente Zaandam,

Gezien de voordracht van burgemeester en wethouders van 14 Juni 1940, no. 53; Het document betreft een formeel voorstel van het college van B&W van Zaandam aan de gemeenteraad om een nieuwe verordening aan te nemen. Het doel van deze verordening is om de inzameling van keukenafval (met name schillen en etensresten) te monopoliseren door de gemeente.

De argumentatie is drieledig:
1. Voedselzekerheid: Door de "buitengewone omstandigheden" (de start van de Duitse bezetting) moet alle beschikbare biomassa worden benut voor de voedselvoorziening (veevoer).
2. Efficiëntie: De bestaande informele sector van "schillenboeren" wordt als onbetrouwbaar en onregelmatig bestempeld.
3. Technologische verwerking: De gemeente claimt dat zij door professionele verwerking (zuivering en verwerking) de houdbaarheid en voedingswaarde van het afval beter kan garanderen dan particulieren.

Opvallend is de doorhaling aan het einde van de vijfde alinea betreffende de "aardappelstomer". Dit suggereert dat de specifieke technische methode van verwerking op het laatste moment nog onzeker was of is gewijzigd. Dit document dateert van precies één maand na de Nederlandse capitulatie in mei 1940. Nederland bevindt zich in de vroege fase van de Duitse bezetting tijdens de Tweede Wereldoorlog. De "buitengewone omstandigheden" waarover gesproken wordt, verwijzen direct naar de oorlog en de dreigende schaarste.

In deze periode begon de overheid (zowel nationaal als lokaal) direct met het strakker reguleren van de economie en de voedselvoorziening om tekorten voor te zijn. De "schillenboer" was destijds een bekend straatbeeld; zij haalden huis-aan-huis groenteafval op om aan hun vee te voeren. Door dit proces te officialiseren en te centraliseren, probeerde de gemeente Zaandam de verspilling tegen te gaan en de controle over de lokale resources te vergroten.

Burgemeester Joris in 't Veld (ondertekenaar) was een prominent SDAP-politicus die bekend stond om zijn planmatige aanpak van stedelijke vraagstukken, wat ook in deze systematische aanpak van afvalverwerking doorschemert. Hij zou later in de oorlog door de bezetter worden ontslagen.