Dienstbrief met bijgevoegd afschrift van een bekendmaking. 26 augustus 1940. Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), 's-Gravenhage (ondertekend door directeur Dr. Ph. J. Idenburg). Gemeentebesturen (in dit geval gericht aan/ontvangen door de Gemeente Amsterdam). № 709 L.M. 1940 28/8

CENTRAAL BUREAU
VOOR DE
STATISTIEK.
's GRAVENHAGE, 26 Augustus 1940.
Oostduinlaan 2.
Tel. interloc. M.M.M., toestel 266.

Afd. v. Econ. en Soc. Stat.
Ch. No. 194.
Betreffende: oude materialen
en afvalstoffen.

[Handgeschreven parafen: Ru, JM, th]

Aan de Gemeentebesturen.

In aansluiting aan mijn schrijven van 5 Augustus j.l., Ch. No. 47 en on-
der verwijzing naar een Bekendmaking van het Departement van Handel, Nijver-
heid en Scheepvaart en een Beschikking van den Secretaris-Generaal van het
Departement van Handel, Nijverheid en Scheepvaart van heden, welke in af-
schrift hieronder zijn opgenomen, verzoek ik U de inzamelaars en handelaren,
die zich vóór of op 31 Augustus a.s. nog bij U mochten aanmelden, voor het
in ontvangst nemen en na invulling indienen van een formulier, daartoe in
de gelegenheid te stellen op dezelfde wijze, als U dat in eersten termijn
heeft gedaan.
Als U daartoe niet meer over voldoende formulieren beschikt, verzoek
ik U deze telefonisch (interloc. M.M.M., toestel 266) aan te vragen.

De Directeur van het
Centraal Bureau voor de Statistiek,
[Handtekening]
(Dr. PH. J. IDENBURG).

[Paars stempel links:]
De Wethouder voor de Levensmiddelen, Wasch- en
Schoonmaak-, Bad- en Zweminrichtingen stelt deze
in handen van den Heer Directeur van het Markt-
wezen [handgeschreven: ter verdere behan-]
[handgeschreven: deling.]
A'dam, 29 Aug^s 1940.

[Groot paars stempel:] № 1/62/17 M. 1940 2/9

J/C

AFSCHRIFT VAN
BEKENDMAKING VAN HET DEPARTEMENT VAN HANDEL, NIJVERHEID EN SCHEEPVAART.
Inzameling en Handel in oude materialen en afvalstoffen.

De Secretaris-Generaal, Wnd. Hoofd van het Departement van Handel, Nij-
verheid en Scheepvaart deelt mede, onder verwijzing naar zijn bekendmaking
van 7 Augustus j.l., dat de medewerking van hen, die betrokken zijn bij de
inzameling en den handel in oude materialen en afvalstoffen, aan de enquête,
welke daarnaar is ingesteld door het Centraal Bureau voor de Statistiek,
over het algemeen zeer onbevredigend is geweest.
Vele formulieren, welke door genoemd Bureau rechtstreeks aan inzame-
laars en handelaren werden toegezonden, bleken na indiening zeer onvolledig
en onjuist te zijn ingevuld, waarna de formulieren weder aan de betrokkenen
ter verbetering werden teruggezonden. Ook voor de tweede maal werden door
velen nog niet alle vragen beantwoord, terwijl anderen het formulier nog
steeds niet opnieuw bij het Centraal Bureau voor de Statistiek hebben inge-
diend.
Ook een groot aantal van hen, die niet rechtstreeks een formulier toe-
gezonden kregen en die zich moesten wenden tot het Gemeentebestuur ter
plaatse van hun inwoning ter invulling van de aldaar verkrijgbaar gestelde
formulieren, hebben aan deze taak nog steeds niet voldaan.
In verband hiermede is in de Nederlandsche Staatscourant van heden
een beschikking afgekondigd, waarin aan bovenbedoelde inzamelaars en hande-
laren (klein-, tusschen- en groothandelaren) de verplichting wordt opge-
legd de betreffende formulieren, naar waarheid, volledig en zonder voorbe-
houd ingevuld, gedagteekend en onderteekend vóór of op uiterlijk 31 Augustus
1940 in te dienen, respectievelijk bij het Centraal Bureau voor de Statistiek,
indien het formulier rechtstreeks van dit Bureau werd ontvangen en bij het
Gemeentebestuur, indien het formulier aldaar verkrijgbaar werd gesteld.

[Rood stempel rechtsonder:] 2 8 AUG. 1940 Deze brief markeert de overgang van een vrijwillige enquête naar een wettelijke verplichting voor de sector van "oude materialen en afvalstoffen" (zoals schroot, oud papier en lompen). Het CBS stelt vast dat de eerdere respons van handelaren en inzamelaars "onbevredigend" was: formulieren werden niet, onvolledig of onjuist ingevuld. Het Departement van Handel stelt daarom per direct een dwingende deadline vast (31 augustus 1940). Gemeentes worden ingeschakeld om de logistiek van de formulieren te faciliteren. Het stempel van de gemeente Amsterdam laat zien dat dit document intern werd doorgezet naar de Directeur van het Marktwezen voor verdere afhandeling. Het document dateert van augustus 1940, slechts enkele maanden na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. De bezetter had een enorme behoefte aan grondstoffen voor de eigen oorlogsindustrie en begon direct met het inventariseren en controleren van vitale sectoren. De inzameling van oud ijzer en andere materialen was hierbij cruciaal. De bureaucratische toon van het document verhult de toenemende druk van de bezettingsmacht op de Nederlandse economie. Het illustreert hoe bestaande Nederlandse instituten, zoals het CBS en de gemeentebesturen, door de bezetter werden gebruikt (of gedwongen) om de economische controle te verstrakken door middel van registratieplichten. De korte deadline (5 dagen na dagtekening van de brief) onderstreept de urgentie die de autoriteiten aan deze zaak toekenden. J. Idenburg Gemeente Amsterdam Marktwezen