Getypte brief of circulaire (omzendbrief), pagina 2. [Pagina 2]

nitief als tusschenhandelaar beschouwd wordt.

    Voor de kleinhandelaren en in het bijzonder voor de eenvoudige opkoopers (voddenkooplieden en dergelijke) kan met een belangrijk kleiner aantal vragen worden volstaan, terwijl bovendien onder hen vele zullen zijn, die zelf niet in staat zijn een enquêteformulier op begrijpelijke wijze in te vullen. Voor hen zal de enquête dus in een anderen vorm gehouden moeten worden, waartoe de Secretaris-Generaal reeds Uw hulp heeft ingeroepen. Ingesloten zult U een aantal enquêteformulieren voor deze groep handelaren (Ch.no.37) aantreffen, evenals een afschrift van de publicatie (Ch.no.48), waarmede deze handelaren in de dagbladen zullen worden opgeroepen, zich te melden bij het gemeentebestuur. De bedoeling is dat de gegevens na ondervraging door een Uwer ambtenaren op het formulier worden ingevuld, waartoe U eveneens ingesloten een toelichting (Ch.no.38) voor den ondervragenden ambtenaar zult aantreffen.

    In verband met het vertrouwelijke karakter van een deel dezer vragen is het gewenscht dat deze ondervraging onder vier oogen zal kunnen geschieden, waarvoor U wel de gewenschte maatregelen zult kunnen nemen. Het is wel zaak dat U, rekening houdend met den aard van deze handelaren, hiervoor een of meer ambtenaren aanwijst, die eenig begrip van deze kwestie hebben en over voldoende menschenkennis beschikken, om de juistheid en volledigheid van de antwoorden te kunnen beoordeelen. Wanneer U reeds thans zoudt overwegen, welke afdeeling of ambtenaar t.z.t. belast zou worden met de uitvoering van de maatregelen betreffende de inzameling, wanneer deze inderdaad aan de gemeenten worden opgedragen, zou die afdeeling of ambtenaar reeds thans in deze ondervraging een goede voorbereiding kunnen vinden voor zijn toekomstige taak. Van het formulier dat in twee-voud wordt ingevuld, zal zoo noodig later een exemplaar weer te Uwer beschikking worden gesteld.

    Ten einde te voorkomen, dat na de bekendmaking van de publicatie U plotseling overstroomd wordt met een niet te verwerken aantal handelaren, is het wellicht gewenscht dat U zelf in Uw gemeente een regeling bekend maakt, waarbij b.v. de handelaren in alphabetische volgorde op de verschillende dagen worden opgeroepen. Eventueel zoudt U de reeds bij U bekende houders van opkoopvergunningen schriftelijk op bepaalde tijden kunnen oproepen. Ook kunt U dan bekend maken, bij welk bureau zij zich zullen moeten melden. Wanneer in den loop van de aanmelding blijkt, dat het U toegezonden aantal formulieren ontoereikend is, is het raadzaam dat U tijdig (schriftelijk of zoo noodig telefonisch) een aanvullend aantal aanvraagt aan mijn Bureau.

    Daar het mogelijk is, dat ondanks waarschuwingen van de zijde van de ondervragende ambtenaren de opgaven toch zoo zullen worden gesteld, dat bij latere beoordeeling een te grooten indruk wordt verkregen van een handelaar en hij op grond daarvan dus wellicht in een verkeerde categorie zou worden ingedeeld, is het gewenscht, wanneer dat mogelijk is, de formulieren na de invulling nog door een andere bevoegde instantie te laten beoordeelen. Daarvoor zal in de meeste gevallen wellicht in aanmerking komen de plaatselijke politie (eventueel politie van de plaats, waarin het opkoopen plaats vindt), daar deze in vele gevallen reeds een voortdurende contrôle houdt op de opkoopers. Wanneer U aan de politie inzage geeft van de categorie-omschrijving uit de toelichting voor den ondervragenden ambtenaar, zal de politie vermoedelijk wel in staat zijn om op de desbetreffende vraag op de achterzijde van het formulier de categorie te vermelden, waartoe de

                                                  handelaar *   **Administratieve controle:** De tekst beschrijft een rigide administratief proces waarbij de overheid grip probeert te krijgen op de sector van kleine handelaren en opkopers. Omdat deze doelgroep (vaak minder geschoold) de formulieren niet zelf kan invullen, moeten ambtenaren dit doen via interviews ("onder vier oogen").

• Wantrouwen en Controle: Er spreekt een zekere mate van wantrouwen uit de tekst. Er wordt nadrukkelijk gevraagd om ambtenaren met "menschenkennis" om de "juistheid" van antwoorden te toetsen. Bovendien wordt de politie ingezet als extra controle-instantie om de opgegeven informatie te verifiëren en handelaren in de "juiste" categorie in te delen.
• Logistiek: De brief geeft praktische aanwijzingen aan het gemeentebestuur om de toestroom van handelaren te kanaliseren (alfabetische volgorde, oproepen via dagbladen of schriftelijke uitnodigingen). Dit document stamt zeer waarschijnlijk uit de periode van de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945). Verschillende aanwijzingen duiden hierop:
• Secretaris-Generaal: Tijdens de bezetting namen de Secretarissen-Generaal van de ministeries de feitelijke macht van de ministers over (onder toezicht van de Duitsers).
• Sanering van de handel: De bezetter voerde strikte regels in voor de detailhandel en de distributie. Er was een sterke drang om "onproductieve" of "ongewenste" tussenhandel uit te schakelen (het zogenaamde Saneringsbesluit).
• Controle op opkopers: Opkopers en voddenhandelaren werden nauwlettend in de gaten gehouden, zowel in het kader van de economische ordening als om de zwarte handel te bestrijden. Daarnaast werden dergelijke inventarisaties vaak gebruikt voor de uitsluiting van Joodse ondernemers uit het economisch verkeer.
• Rol van de politie: De inschakeling van de politie voor de categorisering van burgers en ondernemers was typerend voor het repressieve en controlerende karakter van het bestuursapparaat tijdens de oorlogsjaren.