Officiële circulaire/dienstbrief (missieve) van een ministerie. 24 september 1940. Departement van Handel, Nijverheid en Scheepvaart, Directie van Handel en Nijverheid. № 1/65/2 M. 1940 $\frac{2}{10}$ [handgeschreven aantekeningen in de marge: Markthu. 842 en parafen]
Departement van Handel, Nijverheid en Scheepvaart.

No. 907 L.N. 1940 Directie van Handel en Nijverheid.

Betreffende: Prijzenbeschikkingen. No. 45839 N.

's-GRAVENHAGE, 24 September 1940.

Het is mij gebleken, dat in vele gevallen nog niet voldoende de hand wordt gehouden aan de Prijzenbeschikking No. 1 en de Detailprijzenbeschikking. Ik breng daarom nog eens met nadruk onder Uw aandacht, dat de detailprijzen alleen dan mogen worden verhoogd, wanneer de detaillist hetzij zelf toestemming tot prijsverhooging heeft ontvangen van het Departement van Handel, Nijverheid en Scheepvaart, van dat van Landbouw en Visscherij of van een der Rijksbureaux, hetzij dat hij kan aantoonen dat zijn leverancier toestemming tot prijsverhooging heeft ontvangen, hetgeen voor zoover zulks niet uit een algemeene en bij beschikking gepubliceerde regeling volgt, moet blijken uit de factuur, waarop datum en nummer van de betreffende toestemming moet zijn vermeld. In alle andere gevallen is de detaillist in overtreding en dient proces-verbaal te worden opgemaakt.

In geval van onderzoek naar de door grossiers, groothandelaren, importeurs en fabrikanten berekende prijzen is een verhoogde prijs alleen toegestaan, indien deze daartoe van een der bovengenoemde instanties toestemming gekregen hebben.

Op deze gedragslijn is slechts uitzondering mogelijk op grond van Artikel 7 van de Prijzenbeschikking 1940 No. 1.

Ik verzoek U met den meesten nadruk scherp op te treden in gevallen, waarin eigenmachtig, in afwijking van bovenaangeduide regelen, tot prijsverhooging wordt overgegaan.

SL [paraaf]

DE SECRETARIS-GENERAAL,
WAARNEMEND HOOFD VAN HET DEPARTEMENT
VAN HANDEL, NIJVERHEID EN SCHEEPVAART.

(get.) onleesbaar.

A A N
alle Burgemeesters. * Doel van het document: De Secretaris-Generaal dringt er bij burgemeesters op aan om strenger te handhaven op prijsstijgingen. Men wil voorkomen dat winkeliers en handelaren op eigen houtje prijzen verhogen als gevolg van de schaarste die door de oorlog is ontstaan.
* Juridisch kader: De brief verwijst naar de "Prijzenbeschikking 1940 No. 1". Dit was een van de eerste economische verordeningen na de Duitse inval om inflatie en woekerprijzen tegen te gaan.
* Bewijslast: Er wordt een strikte administratieve eis gesteld: een prijsverhoging is alleen legaal als er een officiële vergunning aan ten grondslag ligt. Voor detaillisten moet dit specifiek op de factuur van de leverancier vermeld staan (inclusief datum en nummer van de toestemming).
* Sancties: De instructie is onverbiddelijk: bij het ontbreken van de juiste papieren moet direct proces-verbaal worden opgemaakt. De toon van de brief ("met den meesten nadruk scherp op te treden") onderstreept de urgentie die het departement aan deze zaak toekende. Dit document stamt uit de beginfase van de Duitse bezetting van Nederland (september 1940). Na het vertrek van de Nederlandse regering naar Londen, bleven de Secretarissen-Generaal achter om het land te besturen onder toezicht van de Duitse bezetter (het Reichskommissariaat).

De economie veranderde in deze periode snel naar een geleide economie. Door de Britse blokkade en de Duitse vorderingen ontstonden er tekorten aan grondstoffen en goederen. Om te voorkomen dat de prijzen explosief zouden stijgen en er een ongecontroleerde zwarte markt zou ontstaan, stelde het bestuur strikte prijscontroles in. Burgemeesters, die als hoofden van de lokale politie fungeerden, speelden een cruciale rol in de uitvoering en handhaving van dit beleid. De brief illustreert hoe de ambtelijke molen in de eerste oorlogsmaanden werd ingezet om de sociale en economische orde te bewaren onder de nieuwe omstandigheden.