Dienstmededeling/Circulaire van de Gemeente Amsterdam. 28 augustus 1940. De Directeur van het Marktwezen (H. de Haan). [Rechtsboven handgeschreven aantekening: de H]

M A R K T W E Z E N A M S T E R D A M .
===========================

K.M.No.85.

Amsterdam, 28 Augustus 1940.

Aan het personeel, dienstdoende
op de dag- en weekmarkten.

Hiermede breng ik het volgende onder Uw aandacht.
Artikel 8 van de Verordening op den Dienst van het
Marktwezen en artikel 30 van het Reglement op de Markten moeten on-
veranderd worden gehandhaafd.
De volgende personen mogen derhalve niet voor een plaats
op een der markten in aanmerking komen, indien zij geneesmiddelen
(waaronder ook likdoornzalf en -tinctuur is te verstaan) verkoopen
of artikelen als zoodanig aanprijzen.

Gebr. Spaan met tinctuur of zalf
- Kroonenburg uit Zaandam met diverse fleschjes en zalf
Mej. Kleyweg uit Den Haag met tinctuur
J. Dillen uit Den Haag met fleschjes versterkingsmid-
** del
Goldberg met borsthoning
Kluth met fleschjes (op Amstelveld)**

Overtreden zij de voorschriften niet, dan mogen de boven-
genoemde personen wèl een plaats bezetten.

De Directeur,
[Signatuur: H. de Haan] Dit document is een interne instructie aan het marktpersoneel van de gemeente Amsterdam. De kern van de boodschap is een strikte handhaving van de regels rondom de verkoop van geneesmiddelen op de markt.

• Regelgeving: Er wordt verwezen naar de Verordening op den Dienst van het Marktwezen (art. 8) en het Reglement op de Markten (art. 30). In deze periode was de verkoop van medische producten strikt voorbehouden aan apothekers en drogisten; marktkooplui mochten deze niet zomaar aanbieden.
• Definitie: De directeur verduidelijkt dat ook zaken als 'likdoornzalf', 'tinctuur' en 'borsthoning' (een soort hoestsiroop) onder de noemer geneesmiddelen vallen.

• Zwarte lijst: Het document bevat een specifieke lijst met namen van handelaren (Gebr. Spaan, Kroonenburg, Mej. Kleyweg, J. Dillen, Goldberg en Kluth) die blijkbaar vaker de fout in gingen. Zij krijgen een voorwaardelijk verbod: ze mogen alleen een staanplaats krijgen als ze stoppen met de verkoop van deze specifieke middelen. De datum van het document, 28 augustus 1940, is historisch saillant. Nederland was op dat moment ruim drie maanden bezet door nazi-Duitsland. Hoewel het document op het eerste gezicht een puur administratieve en reguliere handhaving van marktregels lijkt, moet het ook gezien worden in de bredere context van die tijd:

• Continuïteit van bestuur: In de eerste maanden van de bezetting bleven veel Nederlandse overheidsinstellingen, zoals het Amsterdamse Marktwezen, functioneren volgens bestaande wetten en verordeningen.

• Toezicht op volksgezondheid: De strijd tegen kwakzalverij en de ongecontroleerde verkoop van middeltjes op markten was een langlopend thema in het Nederlandse marktbeleid.
• Antisemitisme: De naam 'Goldberg' op de lijst valt op. Hoewel dit document de handhaving van medische regels als reden geeft, werden in de loop van 1940 en 1941 steeds vaker bureaucratische middelen ingezet om Joodse marktkooplieden te hinderen of te weren, voordat de formele uitsluiting en latere deportaties begonnen. Het is echter onduidelijk of deze specifieke lijst direct voortvloeit uit anti-Joodse maatregelen of uit feitelijke overtredingen van de Warenwet.
• Schaarste: In oorlogstijd nam de verkoop van surrogaatmiddelen en zelfgemaakte 'geneesmiddelen' vaak toe door tekorten in de reguliere apotheken, wat extra toezicht noodzakelijk maakte.