17 oktober 1940. Nº 1/89/1 M. 1940 $^{21}/_{10}$
17 october 1940

[Marginale notitie rechtsboven:]
M. inziens komt
opsporing afwijk.
geen advies uit.
in bewaren?

[Brieftekst:]
Mijnheer
daar de kranten soms
over lopen van menschen
die stelen en als ze gepakt
worden hun straf niet
ontloopen zoo vind ik
hun daad in het open
baar nog niet zoo erg
als dat je van die sluip
dieven heb dat zijn
menschen die heusch nog
wel te eten hebben en
nog steun trekken die met
lotery briefjes te koop
gaan en zoo al meer die
hun familie leden hier
werkzaam aansporen
om wat groente ergens
neer te zetten of mee te geven
dan komen die het wel af
halen nu lekker is dat wel * Inhoud: De schrijver uit zijn of haar beklag over een specifieke vorm van criminaliteit of onrecht: de zogenaamde "sluipdieven". De auteur vindt mensen die openlijk stelen en daarvoor gestraft worden minder erg dan mensen die stiekem profiteren.
* Beschuldigingen: De auteur noemt specifiek mensen die "steun trekken" (een uitkering ontvangen) maar daarnaast illegaal bijverdienen met de verkoop van loterijbriefjes. Daarnaast beschuldigt de schrijver hen ervan dat zij familieleden die ergens werken (vermoedelijk in de landbouw of bij een groothandel) onder druk zetten om groenten achter te houden ("neer te zetten"), zodat zij deze later stiekem kunnen ophalen.
* Toon en Stijl: De toon is verontwaardigd en getuigt van een sterke sociale controle. De afsluiting "nu lekker is dat wel" is sarcastisch bedoeld. Het handschrift is redelijk leesbaar, maar het gebrek aan interpunctie wijst op een schrijver met een beperkte formele opleiding.
* Ambtelijke afhandeling: De notitie in de kantlijn suggereert dat de behandelend ambtenaar vond dat de brief weinig concreet bewijs bood ("opsporing afwijk.") en adviseerde om het stuk zonder verdere actie in het archief op te bergen ("in bewaren?"). * Tijdsgewricht: De brief is geschreven in oktober 1940, de vroege fase van de Duitse bezetting van Nederland. Hoewel de grote hongersnood nog ver weg was, begon de schaarste aan voedsel en goederen al merkbaar te worden door het distributiestelsel.
* Sociale druk: In deze periode was er veel argwaan tussen burgers. Mensen die "steun" (werkloosheidsuitkering uit de jaren '30 crisisperiode) ontvingen, werden vaak streng gecontroleerd. Fraude of het hebben van extra (zwarte) inkomsten werd door buurtgenoten vaak niet getolereerd en gerapporteerd aan de autoriteiten.
* Verklikking: Verklikbrieven zoals deze waren schering en inslag tijdens de bezetting. Ze geven een inkijkje in de dagelijkse overlevingsstrijd, de onderlinge afgunst en de morele standaarden van die tijd. De burgerij hield elkaar scherp in de gaten, zeker wanneer het ging om de verdeling van schaarse middelen zoals voedsel.