Officieel extract uit het Boek der Besluiten van Burgemeester en Wethouders van Amsterdam. Vrijdag 8 november 1940. [Linkerbovenhoek]
No 1/100/M.1940 19/11
No.722 P.W.1940.
1048 Lm. 1940
Gezien
[Handtekening/Paraaf: Chy]

[Rechterbovenhoek]
Beoordeeling verzoeken om vergoedingen
voor werken, waarop de oorlogsclausule
van toepassing is verklaard.
[Handgeschreven naam: Mathu?]

[Midden]
E x t r a c t
uit het Boek der Besluiten van
Burgemeester en Wethouders van Amsterdam.

Vrijdag, 8 November 1940.

De Wethouder voor de Publieke Werken brengt ter tafel:
a den brief van de Commissie van Advies in zake prijsverhooging door oor-
logstoestand, dd. 21 October 1940, No. 68 C.P.O., waarbij verzocht wordt
in den vervolge aanvragen om vergoeding voor werken, waarop de oorlogs-
clausule van toepassing is verklaard, te laten beoordeelen door de Di-
rectie van het werk en alleen in bijzondere gevallen, waarin niet is
voorzien, het advies der Commissie in te winnen;
b het rapport van den Directeur der Publieke Werken dd. 29 October 1940,
No. 9667/Doss. 10408 Secr.

De Wethouder voornoemd deelt mede:
dat na de instelling der voormelde Commissie de door het Rijk voor
de Rijkswerken in het leven geroepen "bijzondere bepalingen in verband
met oorlogsgevaar enz" - de z.g. oorlogsclausule -, waarbij het abnor-
male risico van aannemers in tijden van oorlogsgevaar werd verminderd,
ook werden opgenomen in bestekken voor gemeentewerken, en dat de door
het Rijk in die bepalingen aangebrachte wijzigingen en aanvullingen even-
eens van toepassing worden verklaard op gemeentewerken;

dat bedoelde bepalingen nauwkeurig aangeven, op welke wijze de vergoe-
ding aan aannemers berekend dient te worden en dat op het grootste ge-
deelte van de thans in uitvoering zijnde werken de oorlogsclausule van
toepassing is, zoodat het verzoek der Commissie z.i. voor inwilliging
vatbaar is.

Naar de meening van spreker blijft ter beoordeeling van de genoemde
Commissie dan alleen nog over de verzoeken om schadevergoeding voor wer-
ken, welke voor het uitbreken van den oorlog in Europa of kort daarna
zijn aanbesteed en waarop uiteraard de oorlogsclausule niet van toepas-
sing kon worden verklaard. Daarnaast zou aan de Commissie nog kunnen
worden opgedragen van advies te dienen in bijzondere gevallen, waarin
niet is voorzien.

Op voorstel van den Wethouder voornoemd wordt door de vergadering
besloten:
de hoofden van Diensten, Bedrijven en Administratiën uit te noodigen
in den vervolge aanvragen om vergoeding voor werken, waarop de oorlogs-
clausule van toepassing is verklaard, zelf te beoordeelen aan de hand
van de gegevens in het betreffende dagboek en de in de Staatscourant
gepubliceerde standaardprijzen en -loonen, en alleen in bijzondere ge-
vallen, waarin niet is voorzien, het advies van de Commissie in zake
prijsverhooging door oorlogstoestand in te winnen.

Afschrift van dit besluit zal worden gegeven aan de afdeelingen Pu-
blieke Werken (6 stuks), Financiën (4 stuks), Gemeentebedrijven (17
stuks) en voorts aan alle overige afdeelingen der Gemeentesecretarie,
alsmede aan het Bureau Gemeentesecretaris (5 stuks), het Pensioenbureau
en den Gemeenteontvanger.
EL
Voor eensluidend extract,
de Secretaris,
(get.) VAN LIER. Het document betreft een administratieve vereenvoudiging binnen de Gemeente Amsterdam tijdens het eerste jaar van de Duitse bezetting. De kern van het besluit is de decentralisatie van de beoordeling van compensatie-aanvragen door aannemers.

Door de oorlogstoestand stegen prijzen en lonen onvoorzien. Om aannemers tegen deze risico's te beschermen, was de "oorlogsclausule" ingevoerd (overgenomen van het Rijk). Voorheen moest een speciale adviescommissie elke aanvraag voor prijsverhoging beoordelen. Omdat de berekeningswijze inmiddels gestandaardiseerd was op basis van officiële prijzen en lonen in de Staatscourant, besluit het college van B&W dat afdelingshoofden dit voortaan zelf kunnen afhandelen. De commissie wordt hiermee ontlast en hoeft alleen nog in te springen bij complexe gevallen of bij oude contracten waar de clausule nog niet in stond. Dit document is gedateerd op 8 november 1940, zes maanden na de Nederlandse capitulatie. Hoewel Nederland bezet was, bleef het civiele bestuur van de steden grotendeels intact en functioneerde het ambtelijke apparaat door.

De "oorlogsgevaar"-clausule was een essentieel juridisch instrument om de voortgang van publieke werken te garanderen in een instabiele economie. Het document illustreert hoe de bureaucratie zich aanpaste aan de oorlogsomstandigheden door processen te stroomlijnen. Het gebruik van gestandaardiseerde indexen (via de Staatscourant) wijst op een centraal geleide oorlogseconomie waarbij de overheid grip probeerde te houden op inflatie en prijsvorming. De genoemde secretaris "Van Lier" verwijst naar Mr. Dr. G. van Lier, die destijds gemeentesecretaris van Amsterdam was.