Krantenknipsel (berichtgeving over overheidsmaatregelen). 14 januari 1940. LANDBOUW.

AANKOOP VAN VERBRUIKS-AARDAPPELEN.

Officieele voorschriften.

's-GRAVENHAGE, 14 Jan. — Van officieele zijde worden ons de volgende bijzonderheden medegedeeld, omtrent het aankoopen van verbruiksaardappelen van den kleigrond, te leveren in het voorjaar van 1940.

Deze aankoopen, welke geschieden door middel van den georganiseerden aardappelhandel, waarvoor optreedt de Vereeniging tot Behartiging van den Ned. Aardappelhandel, in samenwerking met de provinciale voedselcommissarissen, strekken zich uit over klei-consumptieaardappelen van eerste kwaliteit in de normale sorteering van de rassen Zeeuwsche blauwe, Zeeuwsche bonte, Koopmans blauwe, roode star, eigenheimers, Bevelander en, hoewel zulks aanvankelijk niet in de bedoeling lag, ook van het ras bintje, aangezien zulks met het oog op de ontwikkeling der marktsituatie wenschelijk bleek.

De prijzen, waarvoor met de telers wordt gecontracteerd, te weten voor de eerstgenoemde vier rassen f 4.50 per 100 kg, voor bevelander f 4 per 100 kg, voor eigenheimer f 3.75 per 100 kg en voor bintje f 3.25 per 100 kg, alle af boerderij, zijn gebaseerd op levering van de aardappelen in de week van 1 tot en met 6 April 1940, uitgezonderd eigenheimers, waarvoor de prijs is gebaseerd op levering in de week van 26 Februari tot en met 2 Maart 1940. De telers zijn evenwel verplicht zooveel vroeger of later dan de genoemde basisperioden te leveren als van overheidswege noodzakelijk wordt geacht, met dien verstande, dat de eigenheimers uiterlijk 30 Maart en de aardappelen van de andere rassen uiterlijk 1 Juni afgenomen zullen worden. Wordt levering vóór de genoemde tijdvakken, dus begin April of eind Februari gewenscht, dan zullen de genoemde overnemingsprijzen worden verminderd met f 0.025 per 100 kg per week, of gedeelte daarvan.

Wordt verlangd, dat de eigenheimers na de week van 26 Februari tot en met 2 Maart worden geleverd, dan zal de prijs per week of gedeelte daarvan met f 0.05 per 100 kg worden verhoogd, terwijl, indien van de overige rassen levering na de week van 1 tot en met 6 April wordt geëischt, de overnemingsprijzen daarvan met f 0.03 per 100 kg per week of gedeelte daarvan zullen worden verhoogd tot 6 Mei 1940 en van 6 Mei af met f 0.05 per 100 kg per week of gedeelte daarvan.

De aardappelen moeten op het tijdstip van levering van eerste kwaliteit zijn; eventueele geschillen over die kwaliteit zullen worden beslecht door een commissie van drie arbiters. Het ligt in de bedoeling, in elk gewest een arbitrage-commissie in te stellen, waarvan als leden zullen worden benoemd: een ambtenaar van den plantenziektenkundigen dienst, een deskundige, aangewezen door de Ned. Akkerbouwcentrale en een voor elk geval afzonderlijk door den teler aan te wijzen persoon.

Van elken aankoop wordt een koopbriefje opgemaakt, waarin behalve de gewone gegevens omtrent den koop met het oog op de contrôle, zoo nauwkeurig mogelijk moet worden aangegeven, waar de gekochte partij zich bevindt.

Op grond van de koopbriefjes zal den telers door den provincialen voedselcommissaris een voorschot uitbetaald kunnen worden ten bedrage van de helft van den overnemingsprijs, uiteraard met dien verstande, dat de telers zich moeten verbinden op eerste aanmaning het voorschot geheel of gedeeltelijk terug te betalen, indien ten gevolge van bijzondere omstandigheden minder kan worden geleverd dan werd verkocht. Dit artikel bevat de strikte overheidsregels voor de opkoop van consumptieaardappelen in de vroege maanden van 1940. De kernpunten zijn:
* Prijsvaststelling: Er zijn vaste prijzen per 100 kg vastgesteld voor specifieke rassen (o.a. Zeeuwsche blauwe, Eigenheimers en Bintjes). De prijzen variëren van f 3.25 tot f 4.50.
* Leveringstermijnen: De prijzen zijn gekoppeld aan specifieke leveringsweken in februari en april. Er geldt een systeem van kortingen bij eerdere levering en toeslagen bij latere levering (bewaarvergoeding).
* Kwaliteitscontrole: Alleen aardappelen van de "eerste kwaliteit" worden geaccepteerd. Bij conflicten beslist een arbitragecommissie bestaande uit drie personen.
* Financiering: Telers kunnen een voorschot krijgen van 50% van de verkoopprijs, mits zij de overige voorwaarden naleven.
* Bureaucratie: Het gebruik van "koopbriefjes" is verplicht voor de controle op de voorraadlocaties. Het document dateert van 14 januari 1940, de periode van de 'Schemeroorlog' (Phoney War). Hoewel Nederland op dat moment nog neutraal was en niet direct in oorlog, was de mobilisatie al in volle gang en bereidde de regering zich voor op mogelijke voedselschaarste en distributie.

De oprichting van instanties zoals de "Ned. Akkerbouwcentrale" en de inzet van "provinciale voedselcommissarissen" getuigen van een centraal gestuurde landbouwpolitiek om de voedselvoorziening te waarborgen. De aardappel was als volksvoedsel nummer één van strategisch belang. De vermelding dat het ras 'Bintje' alsnog werd toegevoegd aan de lijst vanwege de "marktsituatie", duidt op een veranderende vraag of een dreigend tekort aan andere rassen. Kort na dit bericht, in mei 1940, zou Nederland bezet worden, waarna deze systemen van centrale inkoop en distributie alleen maar verder werden aangescherpt onder Duits toezicht.