Concept-brief/nota met diverse doorhalingen en correcties.
Origineel
Concept-brief/nota met diverse doorhalingen en correcties. 15 januari 1940. [Marginale aantekening linksboven, deels doorgehaald:]
± Note: Deze maatregelen worden genomen in het belang van de Defensie (voldoende voorraad aardappelen binnen de Waterlinie) alsmede in het belang van den landbouw (vide mijn rapport d.d. 14 oct 1939 No 2A/6/2 M).
A’dam, 15 Januari 1940
2A/1/1 II [rood] 16/1/40 BB
W.G.U.
Concept
Regeling aardappelhandel Amsterdam.
Zoals ik U bereids in mijn rapport d.d. 19 December jl (No. 69/9/2 M) mededeelde, ~~doet~~ de Regeering [ingevoegd: door de Nederlandsche Akkerbouwcentrale] grote hoeveelheden aardappelen ~~doen aanvoeren~~ te Amsterdam, voorlopig 70.000 hl (deze hoeveelheid zal later waarschijnlijk nog aanmerkelijk worden vergroot) [ingevoegd: zullen worden verkocht. Bij den verkoop] ~~is de Amsterdamse~~ de Amsterdamsche Vereeniging van Groothandelaren in aardappelen ingeschakeld.
Deze vereeniging heeft [ingevoegd: op haar beurt] een regeling getroffen, [marginale toevoeging: die vandaag in werking is getreden,] krachtens welke alle aardappelen ~~die~~ — dus ook die welke niet door de Regeering zijn aangekocht — voortaan door [ingevoegd: tussenkomst van de Vereeniging] zullen worden verhandeld; zij zullen uitsluitend [ingevoegd: contant] worden verkocht tegen vastgestelde prijzen, aan kleinhandelaren, die zich hebben verbonden geen aardappelen van niet bij de ~~combinatie~~ Vereeniging aangesloten handelaren te zullen betrekken, terwijl de kleinhandelaren zich voorts verplichtten niet beneden de door de Federatie van Amsterdamsche Vereenigingen van Kleinhandelaren in aardappelen, groente en fruit [ingevoegd: voor elke soort] vastgestelde ~~minimum~~ kleinhandelsprijs te zullen verkopen; (vide de hierbij overgelegde beide circulaires van de ~~betreffende~~ organisaties). De venters en marktkraamhouders kunnen individueel tot de regeling toetreden; hun organisaties ~~hebben alle~~ voor zoover thans bekend is, ~~reeds~~ de CM gevestigde grossiers bij de onderhavige regeling aangesloten, behalve één, die echter vermoedelijk binnenkort [ingevoegd: zal volgen]. De kleinhandelaren, die zich niet op de verlangde wijze zouden willen verbinden, zouden dus hun aardappelen op andere wijze moeten betrekken, hetgeen practisch waarschijnlijk niet mogelijk zal zijn, omdat de aardappelen der Regeering (Zeeuwsche Buiten- en Blauwen, alsmede bintjes) voor een lagere prijs verhandeld worden, dan mogelijk is in den vrijen handel, die zelf de transport-, opslag- en bewaringskosten moet betalen, welke de Regeering voor haar rekening heeft genomen. Ook de op de CM gevestigde veiling, die ~~vooral aan zomeraardappelen~~ een omzet van ± f 60.000,- per jaar aan aardappelen — vooral zomeraardappelen — [tekst breekt af]. Dit document is een kladversie van een ambtelijk verslag of besluitvormingsstuk betreffende de centrale distributie van aardappelen in Amsterdam. Het handschrift is kenmerkend voor de vroege 20e eeuw, met veelvuldige tekstuele wijzigingen die wijzen op een proces van juridische of beleidsmatige verfijning.
Belangrijke elementen in de tekst:
* Centralisatie: De overheid (de "Regeering") grijpt in de markt in via de Nederlandsche Akkerbouwcentrale.
* Prijsbeheersing: Er is sprake van vastgestelde prijzen en een verbod op verkoop onder een bepaalde minimumprijs om marktverstoring te voorkomen.
* Exclusiviteit: Kleinhandelaren worden gedwongen zich aan te sluiten bij erkende organisaties (een vorm van gedwongen cartelvorming).
* Logistieke voordelen: De overheid neemt transport- en opslagkosten op zich, waardoor zij de "vrije handel" effectief kan beconcurreren of verdringen om de voedselzekerheid te garanderen. De datum — 15 januari 1940 — is cruciaal. Nederland bevindt zich op dat moment in de periode van de Mobilisatie (de 'Vreemde Oorlog' of Sitzkrieg), enkele maanden voor de Duitse inval in mei 1940. De Nederlandse overheid nam in deze periode uitgebreide maatregelen om de voedselvoorziening veilig te stellen.
De verwijzing naar de "Defensie" en de "Waterlinie" is zeer specifiek: de aardappelen werden opgeslagen binnen de strategische verdedigingslinies (zoals de Stelling van Amsterdam of de Nieuwe Hollandse Waterlinie) om de bevolking en het leger te kunnen voeden in het geval dat het land onder water gezet zou worden en delen van het land geïsoleerd zouden raken. De "CM" in de tekst verwijst waarschijnlijk naar de Centrale Markt in Amsterdam. Dit document illustreert de overgang van een vrije markteconomie naar een gereguleerde oorlogseconomie.