Getypte brief (kopie/afschrift). Leeuwarden, 16 October 1939. J. Bekius (ondertekend als "w.g. J. Bekius", wat staat voor 'was getekend'). No. 2A/6/1 M.1939 19/10.

[handgeschreven: Afschrift.]

Leeuwarden, 16 October 1939.

Zeergeachte Heer v.d.Laan,

Hieronder in 't kort even de punten, die we juist per telefoon bespraken:
De lust, om in 1940 aardappelen te verbouwen, nam in de laatste weken snel af. De prijzen zakten nog steeds; de mobilisatie onttrok aan den landbouw veel ervaren handen (aardappelselecteurs); de lonen zullen binnenkort wel stijgen; men gaat liever een product verbouwen, dat minder handenarbeid, dus minder loon vraagt. Er werd al meer tarwe gezaaid dan verleden jaar en dat zou nog doorgaan, ten koste van het aardappelareaal a.s. voorjaar. Waar nu wintertarwe gezaaid wordt, komt in 't voorjaar geen aardappelgewas! Voor de toekomst was het noodig voor de aardappelen wat te doen!

Voor het heden en de meer naastbijzijnde toekomst was zulks even noodig. Zoodra het vee op stal komt, moet er voedsel voor de dieren zijn. De hooioogst was schraal, het krachtvoer wordt in te kleine -denkelijk straks veel te kleine hoeveelheden- toegemeten. De melk wordt duurder -is hier al 3 cts. per Liter gestegen. De boeren hebben in de laatste paar jaren geleerd, dat aardappelen een uitstekend veevoer vormen. Als er niets gebeurde, zouden er heel veel aardappelen opgevoerd worden aan het vee. Zooveel, dat er misschien in het voorjaar plotseling (als voor 3 jaar) gebrek kwam. Met zeer hooge prijzen als gevolg. Dat moet voorkomen worden!

De regeering heeft m.i. een gelukkig besluit genomen. Een prijs van 4 ½ cent per kg. aan den boer is beslist niet hoog te noemen, maar toch wel zoo, dat de boer 't er weer mee waagt aardappelen te verbouwen. En ook, dat er niet te veel aardappelen naar het vee gaan. Toch is 't nog mogelijk, dat er door 't veevoergebrek nog meer heengaan, dan wenschelijk is. Een flinke prijsstijging in 't voorjaar is daarom niet uitgesloten. Om deze te voorkomen, heeft de regeering als "egalisatiefonds" een flinke hoeveelheid per 1 April in handen. Deze kan elk oogenblik op de markt geworpen worden voor zooveel het noodig is.

Een prijs van 4 ½ cts. per kg. per 1 April, is zeker niet meer dan 3 ½ à 3 ¾ cts. nu en in de eerste weken. Een zeker niet te hooge prijs!

Er zijn heel wat Bintje aardappelen in 't land, die niet door de regeering worden opgekocht. [handgeschreven in de kantlijn: /best] Ze voldoen nog steeds aan de Amsterdamsche smaak!

Verontrustend is de toestand m.i. in 't geheel niet.

Beste groet

w.g. J. Bekius.

--- * Arbeidstekort door Mobilisatie: De brief illustreert direct de impact van de Nederlandse mobilisatie (augustus 1939) op de agrarische sector. Jonge mannen (waaronder gespecialiseerde 'aardappelselecteurs') werden opgeroepen voor het leger, wat leidde tot een tekort aan arbeidskrachten en een druk op de loonkosten.
* Verschuiving in Teelt: Boeren kozen vanwege dit tekort voor minder arbeidsintensieve gewassen zoals tarwe, wat een bedreiging vormde voor de aardappelvoorraad van 1940.
* Veevoercrisis: Door een slechte hooioogst en een dreigend tekort aan krachtvoer (vaak import), bestond het risico dat aardappelen massaal als veevoer gebruikt zouden worden, wat tot tekorten voor menselijke consumptie en extreme prijsstijgingen zou leiden.
* Overheidsingrijpen: De brief beschrijft een vroege vorm van marktregulering door de Nederlandse regering via een "egalisatiefonds". Door een minimumprijs van 4,5 cent te garanderen en voorraden aan te leggen, probeerde men de markt te stabiliseren.
* Consumentenvoorkeur: Interessant is de expliciete vermelding van de "Bintje" en de "Amsterdamsche smaak", wat aangeeft dat merkbewustzijn en regionale voorkeuren toen al een rol speelden in de handel.

--- Deze brief is geschreven in oktober 1939, anderhalve maand na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog (de inval in Polen). Hoewel Nederland op dat moment nog neutraal was, was het land volledig gemobiliseerd. De herinnering aan de voedselschaarste en de "aardappeloproeren" uit de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) was nog vers. De regering stelde daarom direct alles in het werk om de voedselvoorziening veilig te stellen. J. Bekius, de afzender, lijkt een deskundige of functionaris in de aardappelhandel die de situatie analyseert voor een zakelijk contact (V.d. Laan), waarbij hij een optimistische toon aanslaat over de effectiviteit van de overheidsmaatregelen.